یک ربع بیشتر تا شروع آزمون باقی نمانده و من در آستانه ی درب ورودی دانشگاه هستم. یکی از عوامل اجرایی در حالی که زیر ِلب غرولند می کند، به من زل زده تا تشخیص دهد کارت آزمونی که دستش داده ام متعلق به من است یا نه. بالاخره اجازه می دهد وارد شوم. با گام هایی تند به سمت محل امتحان می روم. مثل همیشه دیرم شده است. به سمت تابلویی که چند برگه روی آن نصب شده و عده ای دورش حلقه زده اند، حرکت می کنم. اطلاعات برگه ها نشان می دهند که محل امتحانم در طبقه سوم است. دو دقیقه مانده به هشت، صندلی شماره ۹۸۰۶۳۱ را پیدا کرده و می نشینم. صدای تلاوت قرآن می آید. این یعنی چند لحظه بیشتر تا شروع آزمون نمانده. چشم هایم را می بندم و نفس عمیقی می کشم؛ باید تمرکز کنم.

به دنیای آزمون ها خوش آمده اید

آزمون ها از هنگام تولد نقش برجسته ای در زندگی ما دارند. هنگامی که متخصص کودکان چند لحظه پس از تولد، به آرامی بر کف دست و پای کودک ضربه می زند، نوعی تست انجام می دهد. وقتی وارد مدرسه می شویم، این آزمون ها هستند که تعیین می کنند درسی را قبول شده ایم یا خیر. نتایج آزمون ها، برخی را به سمت آموزش های ویژه سوق می دهند. آزمون های نهایی مشخص می کنند که دانش آموز با موفقیت از دبیرستان فارغ التحصیل می شود یا خیر. قبول شدن در دانشگاه هم بستگی به نتایج آزمون دارد. و البته بعد از ورود به دانشگاه هم با تعداد زیادی آزمون مواجهه می شویم.

پس از فراغت از تحصیل نیز، خصوصا در کشورهای پیشرفته، این نتایج تست ها هستند که مسیر شغلی افراد و حتی مسیر ازدواج را تعیین می کنند. امروزه، بخش اعظم زندگی و موفقیت هر کس به نتایج تست ها وابسته است.

آزمون چیست؟

همه افراد با آزمون ها مواجه شده اند. آزمون، تکنیک یا ابزار سنجش است که به منظور کمی کردن رفتار یا کمک به فهم و پیش بینی رفتار مورد استفاده قرار می گیرد. برای نمونه، آزمون هجی کردن کلمات را در نظر بگیرید. این تست مشخص می کند که فرد تا چه حد در یادگیری هجی کردن کلمات موفق بوده است. اگر در مدرسه یا دانشگاه تحصیل می کنیم، محتمل است معلم یا استاد برای سنجش میزان یادگیری از ما آزمون بگیرد.

همان گونه که استحضار دارید، آزمونی که معلم یا استاد از ما می گیرد، تمام فهم ما از درس مربوطه را نمی سنجد. دلیل این امر آن است که هر آزمون، تنها نمونه ای از کل رفتار موردنظر را اندازه می گیرد و فرآیند نمونه گیری نیز همواره با خطا همراه است. نمرات آزمون ها، نمایانگر تمام و کمال ِرفتارها یا ویژگی ها نیستند. با این وجود، نمرات یاد شده در فرآیند پیش بینی امور، اهمیت به سزائی دارند.

آیتم یا گویه

آیتم ها سوالات و گزاره های مشخصی هستند که فرد مورد آزمون به آن ها پاسخ می دهد. هر تست از تعدادی آیتم تشکیل شده است.

آزمون روان شناختی

آزمون های روان شناختی، مجموعه ای از آیتم ها هستند که برای سنجش ویژگی های مربوط به رفتار در انسان ها طراحی شده اند. رفتار انواع مختلفی دارد. به رفتار قابل مشاهده، رفتار آشکار گفته می شود. برخی از تست های روان شناختی سعی دارند تا میزان کنونی انجام رفتار آشکار را در افراد اندازه بگیرند. برخی دیگر، میزانی که فرد در گذشته به رفتار آشکار مبادرت ورزیده را اندازه می گیرند. نوع دیگر رفتار، رفتار ِنهان نامیده می شود. این نوع رفتار در درون افراد رخ می دهد و به صورت مستقیم قابل مشاهده نیست. برای نمونه، احساسات و افکار، انواعی از رفتار نهان هستند. برخی تست ها این نوع رفتار را می سنجند. بنابر آنچه گفته شد، تست های روان شناختی و آموزشی، رفتار فعلی و گذشته را اندازه می گیرند. گروهی دیگر از تست ها، رفتار آینده (مثل موفقیت در دانشگاه) را پیش بینی می کنند.

انواع آزمون

همان گونه که رفتارها انواع گوناگونی دارند، آزمون ها هم به انواع مختلف تقسیم می شوند. تست هایی که در یک زمان مشخص، تنها بر روی یک فرد اجرا می شوند، آزمون های فردی نام دارند. در نقطه مقابل، آزمون های گروهی دسته ای از آزمون ها هستند که می توان آن ها را در یک زمان مشخص بر روی بیشتر از یک نفر اجرا نمود. برای نمونه، وقتی معلم یک مدل برگه امتحانی را میان دانش آموزان پخش می کند، در حال اجرای آزمونی گروهی است.

تست ها براساس نوع رفتاری که می سنجد نیز طبقه بندی می شوند. تست های توانایی شامل آیتم هایی هستند که سرعت، دقت، یا هر دو را مورد سنجش قرار می دهند. هر چقدر در یک تست توانایی، سریع تر عمل کنید یا دقیق تر پاسخ دهید، نمره ی بالاتری دریافت خواهید کرد.

آزمون های توانایی

به لحاظ تاریخی، متخصصان، حوزه ی آزمون های توانایی را به سه دسته ی پیشرفت، استعداد، و هوش تقسیم بندی کرده اند. پیشرفت در ارتباط با یادگیری پیشین فرد است. مثلا، تستی که تعداد کلمات درستی را که می توانید هجی کنید را اندازه می گیرد، تست پیشرفت هجی کردن نام دارد. تست های استعداد در نقطه مقابل تست های پیشرفت قرار دارند. استعداد به توانایی یادگیری یا کسب مهارتی خاص اطلاق می شود. تست استعداد هجی کردن، آزمونی است که تعداد کلماتی را اندازه گیری می کند که ممکن است بتوانید بعد از گذراندن ساعات آموزشی مشخص، هجی کنید. دسته سوم، آزمون های هوش هستند. هوش به توانایی بالقوه کلی فرد در حل مسئله، انطباق با شرایط متغیر، تفکر انتزاعی، و درس گرفتن از تجربه اشاره دارد. وقتی می گوییم فردی «تیز» است، در واقع داریم به هوش او اشاره می کنیم.

نکته:

نمی توان پیشرفت، استعداد، و هوش را به طور کامل از هم تفکیک کرد. چرا که این سه، تا حدود زیادی به هم مرتبط هستند. اما میان آزمون های توانایی و شخصیت تفاوت عمده ای وجود دارد. تست های توانایی به ظرفیت یا پتانسیل افراد مربوط هستند. در حالی که تست های شخصیت، گرایش های آشکار یا نهان افراد را بررسی می کنند. برای نمونه، تست های شخصیت به تمایل شخص به انجام رفتار یا واکنشی خاص در موقعیتی معین مربوط هستند. تست های شخصیت، رفتار معمول را مورد سنجش قرار می دهند.

آزمون های شخصیت

آزمون های شخصیت انواع مختلفی دارند. تست های ساختاریافته شخصیت، عبارتی (عموما از نوع خود گزارشی) بیان می کنند و از آزمون شونده می خواهند تا از بین گزینه ها (مثل دو گزینه ی «صحیح» و «غلط») یکی را انتخاب کنند. پرسشنامه شخصیتی چند محوری مینه سوتا (MMPI)، پرسشنامه شخصیتی نئو (NEO)، پرسشنامه چندمحوری بالینی میلون (MCMI) از جمله تست های شخصیتی ساخت دار هستند. تست های شخصیتی فرافکن در مقابل تست های شخصیتی ساختاریافته قرار دارند. در نوع فرافکن تست های شخصیت، محرک (ماده های آزمون) یا پاسخ یا هر دو، مبهم هستند. فرض آزمون های فرافکن این است که استنباط شخص از یک محرک مبهم بازتاب دهنده ی ویژگی های منحصر به فرد او است. نوع دیگری از آزمون­های شخصیت  هم وجود دارند که نیمه ساخت دار هستند. آزمون سواپ (SWAP-200) در این دسته بندی قرار می­ گیرد.

جمع بندی

آزمون گیری روان شناختی به استفاده های احتمالی، کاربردها، و مفاهیم زیربنایی تست های آموزشی و روان شناختی مربوط می شود. استفاده اصلی این تست ها در ارزیابی تفاوت های فردی یا تغییرات بین افراد است. آزمون های یاد شده تفاوت های فردی در حوزه ی توانایی و شخصیت را می سنجند. و فرض شان این است که تفاوت های مشهود در آزمون، بازتابی از تفاوت های واقعی بین افراد است.

منبع:

.Psychological Testing: Principles, Applications, and Issues; sixth edition

۰
Avatar
درباره ی محسن بدخشان

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.