استعدادیابی

آشنایی با مفهوم استعداد

با این که از واژه‌ی استعداد در گفت و گوهای روزمره‌ی خود استفاده می‌کنیم، اما لازم است برای ارائه‌ی تعریفی دقیق، تفاوت استعداد با هوش و توانایی را بشناسیم.

هوش استفاده از توانایی‌های عمومی به منظور سازگار شدن با محیط است در حالی که استعداد عبارت است از مهارت و توانمندی ویژه در فراگیری و اجرای ماهرانه‌ یک عمل به همراه ابراز یک مشخصه‌ فردی.

استعداد به توانایی ذاتی و طبیعی افراد در یک حوزه‌ خاص اشاره دارد. مهارت نیز به معنی توانایی انجام کار است؛ با این تفاوت که ذاتی نیست و با آموزش و تلاش زیاد به ‌دست می‌آید. به عبارت دیگر مهارت با تمرین بهتر می‌شود؛ اما وقتی در زمینه‌ای استعداد ما ضعیف است، به سادگی نمی توانیم با تکرار و تمرین آن را بهبود دهیم.

هر فردی هنگام تولد با چند استعداد متولد می شود، اما در مسیر رشد الزاماً آن استعدادها شناسایی نمی‌شوند یا پرورش نمی‌یابند. بنابراین ضروری به نظر می‌رسد، هر کودکی استعدادهای بالقوه‌ی خود را بشناسد تا بتواند آن‌ها را تقویت کند و همچنین نقاط ضعف خود را به حد بهینه برساند. در حالی که گاهاً این روند در فرآیند پرورش وی معکوس می شود. کسی که در مسیر استعدادهای خود حرکت نمی‌کند، حتی اگر رشد و پیشرفت را تجربه نماید، بیش از آنچه دیگران زمان و انرژی صرف کرده‌اند، زمان و انرژی صرف خواهد کرد.

میرسلاو اورو در زمینه استعداد کودکان گفته است:

کودکان مانند درخت‌هایی هستند که فقط به زمینی ثابت به عنوان لنگرگاه، فضایی کافی و شرایطی مناسب برای رشد و پرورش پتانسیل‌های خود نیازمندند. این بستگی به ما دارد که چه فضایی ایجاد کنیم و چه چیزهایی به آن‌ها ارزانی داریم تا قادر شوند به بلندترین ارتفاع دست یابند.

سنجش و هدایت استعداد

زمانی که از فرآیند استعدادیابی سخن به میان می‌آید، ممکن است والدین با خود بیندیشند که من به خوبی استعدادهای فرزندم را می‌شناسم و از آن چه کودکم به آن علاقه مند است یا در آن عملکرد بهتری دارد، آگاهی دارم. با این حال در این فرآیند توجه به دو موضوع، حائز اهمیت است.

 موضوع اول تقابل استعداد واقعی کودکان با استعدادی است که والدین در فرزندان خود می‌بینند. بسیاری از والدین به دنبال آزمونی معتبر به منظور استعدادیابی فرزندان خود هستند. امّا اگر در عمل، نتایج چنین آزمونی با ذهنیتشان مغایر باشد، می‌توانند صادقانه آن را بپذیرند؟ گاهاً والدین به دنبال یافتن گمشده‌های زندگی خود در فرزندانشان هستند. خیلی اوقات آن‌چه که والد به عنوان منبع استعداد و علاقه در کودک خود از آن یاد می‌کند؛ در واقع مسیری پیموده نشده در خود او است. والد ناهشیارانه کودک را از دریچه‌ی خواسته‌های هرگز تحقق نیافته‌ی خود می‌بیند. بنابراین، وجود یک ناظر بیرونی جهت مشاهده‌ی کودک ،جدا از علاقه‌ی والدین، می‌تواند نقشی اساسی ایفا کند.

 موضوع دوم، موانعی است که در مسیر بروز استعدادهای بالقوه‌ی کودک وجود دارد. گاهاً آسیب‌ها و مشکلاتی در فرآیند فرزندپروری وجود دارد که می‌تواند مانع بروز استعداد واقعی کودک و رشد سالم او شود. متخصصی که علاوه بر آشنایی با اصول استعدایابی، از دانش آسیب‌شناسی در روابط والد-کودک برخوردار باشد، می‌تواند این موانع را شناسایی و برای از میان برداشتن آن‌ها اقدام کند. در این میان برخی والدین گمان می‌کنند با ثبت نام در کلاس‌های متعدد و آزمون و خطا، می‌توانند به فرزند خود در پرورش استعدادهایش یاری رسانند. گذشته ازصرف منابع مالی و زمانی فراوان، یک نکته در این رویکرد ممکن است مورد غفلت قرار ‌گیرد: آموزش زیاد به اندازه‌ی عدم آموزش می‌تواند آسیب‌زننده باشد

بسته‌ سنجش و هدایت استعداد آگاه

هدف بسته‌ی سنجش و پرورش استعداد حاضر، ارزیابی همه‌جانبه‌ی هوش‌های چندگانه به طرق مختلف شامل مصاحبه، مشاهده و آزمون است. بر این اساس هشت حوزه‌ای که به صورت اختصاصی بررسی می‌شوند، عبارتند از:

کلامی-زبانی

توانایی استفاده از کلمات و زبان در این نوع هوش مدنظر می­باشد. افراد دارای این نوع هوش، مهارت­­هایی مانند گوش دادن، توضیح دادن، تدریس و مواردی نظیر این­ها را به میزان زیادی دارا می­باشند.

منطقی-ریاضی

توانایی اصلی در این نوع هوش، استدلال،‌ منطق و کار با اعداد در این نوع هوش، استدلال، منطق و کار با اعداد می­باشد. کنجکاوی، پرسش­گری و آزمایش­گری از ویژگی­های بارز افراد دارای این نوع هوش می­باشد.

دیداری-فضایی

توجه و درک پدیده­های بینایی یا به بیان بهتر تفکر با تصاویر یا تصویرسازی ذهنی از مشخصات اصلی افراد دارای این نوع هوش می­باشد.

موسیقیایی

هوش موسیقیایی-ریتمی یعنی توانایی تولید موسیقی و درک آن. توجه به صداهای اطراف به ویژه صداهای ریتمیک از خصوصیات بارز افرادی است که این نوع هوش را دارا می­ باشند.

بدنی-جنبشی

توانایی بارز در این نوع هوش، کنترل یا تنظیم بدن در حین حرکات سریع بدن است. داشتن حس تعادل و هماهنگی دست و چشم فوق­العاده از ویژگی­های مهم افراد دارای این نوع هوش می­باشد.

طبیعت گرا

تفاوت قائل شدن بین صفات گیاهی و جانوری یا توجه خاص به طبیعت مانند نگه­داری یا جمع­آوری نمونه­های خاص گیاهی یا جانواری از ویژگی­های اصلی افراد دارای این نوع هوش می ­باشد.

میان فردی

علاقه به کارهای گروهی و لذت بردن از کنار دیگران بودن از مشخصات اصلی افراد دارای این نوع هوش می­باشد. جمع ­گرایی توانایی اصلی این افراد درک احساسات و اهداف اصلی دیگران می ­باشد.

درون فردی

فهم یا شناخت موضوع خاص از دید یا نگرش افراد دیگر از مشخصات این نوع هو ش می­باشد. درک احساسات و انگیزه­های دیگران از ویژگی­های بارز افراد دارای این نوع هوش می­باشد.

به علاوه برای شناسایی و پرورش استعداد در کودکان و نوجوانان لازم است بستر مناسب آن نیز مورد بررسی قرار بگیرد. خانواده پایه گذار اولیه‌ی شخصیت، ارزش ها و معیارهای فکری است که نقش مهمی در سرنوشت و خط مشی زندگی آینده‌ی فرد دارد. هر فرد خود را آن‌گونه می‌بیند و درک می‌کند که توسط افراد مهم زندگی‎اش دیده و درک شده است. تلاش‌های کودکان و نوجوانان برای موفق شدن تحت تأثیر ارزش های دستیابی، انتظار موفقیت و استنباطی است که از توانمندی های خود دارند. ادراک والدین از توانایی های فرزندانشان در احساس کارایی فرزندان و انتظارات آن‌ها از موفقیتشان تأثیر مستقیم دارد. نتایج مطالعات متعدّدی به نقش مهم والدین در برقراری ارتباط صحیح با فرزندان در ایجاد تحولات شناختی و اجتماعی و بروز خلاقیت کودکان و نوجوانان اشاره می‌کند.

امید است با آگاهی کافی و عمل مناسب بتوانیم کودکان را در مسیر شکوفایی استعدادهایشان همراهی کنیم تا ضمن برخورداری از سلامت روان، به موفقیت نیز دست یابند و عضوی سازنده و تاثیرگذار برای جامعه‌ی خود باشند.

برای مطالعه در مورد «آزمون گیری و آزمون های روان شناختی» اینجا را کلیک کنید.

۲+
Avatar
درباره ی فریده سادات کاوشی

2 نظر برای استعدادیابی: فرصتی برای خلق آینده ای روشن
  1. Avatar

    چه خوب که وارد این حوزه شدید

    ۱+

[بالا]

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.