از همان لحظه‌ای که فرزندمان را در آغوش می‌گیریم، احساسات متفاوتی به سراغمان می‌آید، عشقی بی‌پایان که تمام وجودمان را پر می‌کند و نگرانی از مسئولیتی که حالا واقعی‌تر از همیشه بر روی شانه‌هایمان احساس می‌شود. شاید پیش از تولد هم بارها به این فکر کرده باشیم که «آیا می‌توانم والد خوبی باشم؟». تا قبل از تولد تصاویری محو از آینده‌ای داریم که بیشتر شبیه خیال ‌است اما وقتی فرزند خود را برای اولین بار در آغوش می‌گیریم، همه چیز رنگ دیگری به خود می‌گیرد، عشقمان ناگهان وسعتی پیدا می‌کند که تا به حال تجربه نکرده‌ایم و ترس‌هایمان هم به همان اندازه بزرگ‌تر و واقعی‌تر می‌شوند. دیگر فقط نگران آینده‌ای دور نیستیم، حالا هر نفس، هر گریه و لبخند او ما را به فکر فرو می‌برد. این احساسات متفاوت و دوگانه بخشی جدانشدنی از والد بودن هستند.

در لحظه‌هایی که پر از تردیدیم، انتخاب بهترین راه برای همۀ ما سخت است و اغلب در میان توصیه‌های پراکنده و گاهی متناقض دیگران، بیشتر سردرگم می‌شویم. در این موقعیت‌ها، داشتن منبعی مطمئن و جامع که هم به نیازهای جسمی و پزشکی کودک و هم به دنیای روان و ذهن او توجه کند، آرامش‌بخش است. مجموعۀ سه جلدی زندگی از آغاز با این هدف نوشته شده است تا والدین را در مسیر پرپیچ و خم فرزندپروری تنها نگذارد. جلد اول، ما را از تولد تا دو سالگی همراهی می‌کند، سال‌هایی که پر از اولین تجربه‌هاست، اولین لبخند، اولین قدم، اولین کلمات. جلد دوم از دو تا 5 سالگی را روایت می‌کند، دوره‌ای که کودک کم‌کم مستقل می‌شود و دنیای اطرافش را با کنجکاوی بی‌پایان می‌کاود. جلد سوم شامل سنین 5 تا 12 سال است، سال‌هایی که کودکمان وارد دنیای اجتماعی بزرگتری می‌شود، مدرسه می‌رود و دنیای خودش را می‌سازد.

درست است که هیچ کتابی نمی‌تواند جای تجربۀ شخصی شما را بگیرد اما مجموعۀ زندگی از آغاز همراهی است که مسیر والدگری شما را شفاف‌تر می‌کند. اگر به دنبال راهنمایی هستید که هم علمی و هم به زبانی ساده نوشته شده باشد، این مجموعه همان چیزی است که دنبالش هستید.

توضیحاتی در مورد نویسندگان کتاب

دکتر لیلا افضلی مشاور کودک و مدرس دوره‌های تخصصی کودک و نوجوان، استاد دانشگاه تهران، عضو انجمن روانشناسی ایران و عضو سازمان نظام روانشناسی و مشاوره است. او مدرک دکتری خود را در رشته روانشناسی تربیتی از دانشگاه تهران اخد نمود. او از اعضای انجمن حمایت از حقوق کودکان و طراح و بنیان‌گذار اولین مدرسۀ تاب‌آور در ایران است.

دکتر محمدرضا جباری کارآفرین و روانشناس، رییس موسسۀ آموزش عالی آزاد هفتاد، مدیر مسئول موسسۀ فرهنگی هنری چندمنظوره توسعۀ مهارت‌های زندگی است. او دکتری و کارشناسی ارشد خود را در رشتۀ روانشناسی از دانشگاه تهران اخذ نموده است.

چرا باید جلد اول این کتاب را بخوانیم؟

نوزاد در اولین سال‌های زندگی کاملاً وابسته به والدین است. برای تمام نیازهایش مثل شیر خوردن، خوابیدن، آرام شدن و… به حضور و مراقبت ما نیاز دارد. نیازهای نوزاد مسئولیتی سنگین بر دوش والدین می‌گذارد. اکنون مادر بیش از همه با تردیدها و نگرانی‌هایی بی‌پایان روبه‌رو می‌شود. آیا درست از او مراقبت می‌کنم؟ آیا رشد فرزندم طبیعی است؟ چه زمانی باید به او غذای کمکی بدهم؟ این پرسش‌ها برای هر مادری طبیعی است. اما وقتی نمی‌دانیم کدام کار درست است یا کودکمان در چه مسیری قرار دارد، برای اطمینان خاطر خود از هر کسی می‌پرسیم که باید چه کنیم. در این میان، هر کس پاسخی متفاوت می‌دهد، یکی توصیه می‌کند بغلش کنید، دیگری می‌گوید زیاد بغلش نکنید و بگذارید خودش آرام شود، یکی می‌گوید باید زودتر به او غذا دهید و دیگری هشدار می‌دهد که کمی صبر کنید. حال به جای آرامش بیشتر، با انبوهی از جواب‌های متناقض روبه‌رو می‌شویم که سردرگمی ما را بیشتر می‌کند.

فصل اول جلد اول

فصل اول، نوزادی تا یک سالگی را روایت می‌کند. سال اول زندگی نوزاد پر از تغییرات سریع و شگفت‌انگیز است. هر روز و هر ماه اتفاقی تازه رخ می‌دهد. یک روز فقط در آغوش ما آرام می‌گیرد، چند هفته بعد با نگاهش ما را دنبال می‌کند و بعدتر دست‌های کوچکش را برای گرفتن اشیا دراز می‌کند. این تغییرات سریع باعث می‌شود والدین با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌رو شوند و بخواهند بدانند چه حرکتی از کودکشان طبیعی است و چه چیزی می‌تواند نگران‌کننده باشد. در این فصل، ماه به ماه نوزادی توضیح داده شده تا والدین بدانند در هر مرحله چه انتظاری داشته باشند و چه نشانه‌هایی به توجه بیشتر نیاز دارد.

رشد نوزاد فقط رشد قد، وزن و دندان درآوردن نیست. او در همین سال اول، یاد می‌گیرد حرکت کند، صدا درآورد، با نگاه و لبخندش ارتباط برقرار کند و کم‌کم دنیای اطراف خود را بشناسد. کتاب این تغییرات را به زبانی ساده در کنار نکات و راهکارهای کاربردی برای والدین توضیح داده تا نشان دهد که چطور تمام مهارت‌های حرکتی، زبانی، عاطفی و ذهنی کودک در کنار هم رشد می‌کنند. هرچند همۀ نوزادان با سرعتی یکسان رشد نمی‌کنند و داشتن تفاوت‌هایی در آن‌ها طبیعی است اما بعضی از تاخیرها در مسیر رشد به قدری جدی هستند که نمی‌توان آن را به حساب متفاوت بودن نوزادان از همدیگر گذاشت. به همین دلیل نویسندگان کتاب سعی کرده‌اند این عوامل نگران‌کننده را مطرح کنند تا اگر این نشانه‌ها را دیدیم زودتر اقدام کنیم و فرصت را از دست ندهیم.

در بخش دیگری از همین فصل، به نیازهای اساسی نوزاد مثل تغذیه، خواب و بازی پرداخته‌اند. موضوعات مهم دیگر مانند شکل‌گیری اعتماد و یک رابطه ایمن با نوزاد نیز در این فصل آمده است. این عنوان‌ها نشان می‌دهند که رشد نوزاد فقط رشد جسمی نیست و احساسات و رابطۀ او با والدین نیز از همان ابتدا مهم است.

فصل دوم جلد اول

فصل دوم کتاب ما را از یک سالگی تا دو سالگی فرزندانمان همراهی می‌کند. بعد از تولد یک سالگی، انگار دنیای تازه‌ای به روی کودک و والد باز می‌شود. کودک دیگر نوزادی کوچک نیست، او می‌خواهد راه برود، کشف کند و استقلال خودش را نشان دهد. این تغییرات برای والدین پر از سوال و نگرانی است: «چرا کودکم هنوز حرف نمی‌زند؟»، «چرا انقدر لجبازی می‌کند؟»، «چه زمانی باید او را از پوشک بگیرم؟». کتاب در این فصل به دغدغه‌ها و مسائل یک تا دو سالگی پرداخته است و مرحله به مرحله توضیح می‌دهد که در این سن، کودک به چه مهارت‌ها و توانایی‌هایی دست می‌یابد.

یکی از نکات مهم کتاب، اشاره به تفاوت فردی کودکان است. همۀ کودکان دقیقاً در یک زمان مشخص، راه نمی‌روند یا حرف نمی‌زنند. در این فصل توضیح داده شده که چه تفاوت‌هایی طبیعی است و نسبت به چه نشانه‌هایی باید گوش‌به‌زنگ باشیم.  برای مثال اگر کودکی تا مدتی طولانی، تلاشی برای راه رفتن یا حرف نزدن نکند، باید توجه بیشتری به این رفتارها داشته باشیم. این آگاهی به والدین کمک می‌کند تا هم در مسیر رشد کودک خود نسبت به هر تغییری مضطرب نشوند و هم اگر نیاز به رسیدگی بود، سریع‌تر اقدام کنند.

یکی از دغدغه‌های مهم ما در این سن، تغذیه است. بسیاری از ما والدین دیده ایم که کودکمان بدغذاست یا هر چیزی را پس می‌زند و نمی‌خورد. در این فصل راجع به بدغذایی، نخوردن یا پس زدن غذا می‌خوانیم و بیان راهکارهای ساده برای کنار آمدن با این چالش‌ها، مسیر پیش رویمان را روشن‌تر کرده است. علاوه بر نیازهایی مانند تغذیه، در مورد خواب و بدخوابی کودکان در این سن نیز می‌خوانیم. بازی در یک تا دو سالگی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. کودک با بازی یاد می‌گیرد، مهارت‌هایش تقویت می‌شود و حتی احساساتش را نشان می‌دهد. کتاب در این فصل، پیشنهادهایی برای اسباب‌بازی‌های مناسب و بازی‌های ساده‌ای که می‌توانیم با کودکمان انجام دهیم، مطالبی آورده است.

در یک تا دو سالگی، کودکان کم‌کم می‌خواهند مستقل‌تر شوند. گاهی با «نه» گفتن یا جیغ کشیدن و لجبازی خواسته‌هایشان را نشان می‌دهند. احتمالا این صحنه برای ما والدین تکراری باشد که وقتی در حال خرید هستیم، کودکمان اصرار می‌کند که چیزی برایش بخریم و حین خرید کردن روی زمین می‌نشیند و تا زمانی که برایش چیزی نخریم گریه می‌کند. این رفتارها برای شما خسته‌کننده و اضطراب‌آورند. در ادامۀ فصل، پیشنهادهایی مطرح می‌شود که والدین بتوانند با آرامش بیشتری با این موقعیت‌ها کنار بیایند نه با نگرانی یا عصبانیت. وقتی بدانیم جیغ یا لجبازی فقط تلاش کودک برای بیان خواسته‌هایش است، راحت‌تر می‌توانیم راهی پیدا کنیم که هم او آرام شود و هم رابطۀ صمیمانه‌مان حفظ شود.

بخش‌هایی از کتاب

در ادامه بخش‌هایی از کتاب را می‌خوانیم:

«به همان اندازه که نوزاد نه ماهه‌ای را که به تمرین راه رفتن علاقه‌ای ندارد، نباید به راه رفتن مجبور کرد، باید به نوزادی که مشتاق راه رفتن است کمک کرد.»

در ادامه نیز می‌خوانیم: «بعضی والدین بدون در نظر داشتن میزان غذای مناسب برای نوزاد دوزاده ماهه انتظار دارند مقدار غذایی که نوزاد مصرف می‌کند بر اساس میل و سلیقۀ آن‌ها باشد؛ اما واقعیت این است که نوزاد با توجه به معدۀ کوچکی که دارد، در هر وعده مقدار غذای کمی می‌تواند بخورد. برای همین، هرگاه نوزاد از خوردن روی گردانید، باید فوراً غذا دادن به او را متوقف ساخت (فقط تصور کنید چه حسی خواهید داشت اگر در حالی که سیر هستید، شما را به خوردن وادارند!)»

«برخی از والدین هنگام خرید اسباب بازی، چنان جذب اسباب‌بازی‌های گوناگون و رنگارنگ می‌شوند که فراموش می‌کنند قرار است برای کودکشان اسباب بازی بخرند نه خودشان!»

در بخشی از فصل دو آمده است: «نوپایان، بزرگسالان کوچک نیستند! فهم و درک آن‌ها از اتفاقات و مسائل با بزرگسالان متفاوت است؛ پس سعی کنید از دریچۀ دید آن‌ها به دنیا نگاه کنید و از کودک انتظارات غیرمنطقی نداشته باشید.»