معرفی کتاب شاهان خیر و شر

آیا تا به حال حسادت کرده‌اید؟ از روی حرص خواسته‌اید همۀ چیزهای خوب مال شما باشد؟ حسادت و حرص احساساتی هستند که همۀ ما از کودکی تاکنون به شکل‌های مختلف تجربه‌شان کرده‌ایم. بله! هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید من تا به حال حسادت نکرده‌ام؛ چون تجربۀ حرص و حسادت، بخشی از مراحل رشد روانی ماست.
دکتر نیما قربانی، استاد دانشگاه تهران و نویسندۀ کتاب شاهان خیر و شر، در تلاش است تا به ما کمک کند منبع حرص و حسادت را در درونمان بهتر بشناسیم. با خواندن این کتاب می‌توانیم دربارۀ رفتارهای حسادت‌گونۀ خودمان و دیگران بیشتر تامل کنیم.

چرا باید کتاب شاهان خیر و شر را بخوانیم؟

کتاب شاهان خیر و شر به ما کمک می‌کند تا بخش‌هایی از وجودمان را که در سایه قرار گرفته‌اند، بخش‌هایی که پذیرفتنشان برایمان سخت است را از دیدگاه علمی و روانشناختی بشناسیم.
ما همیشه خواسته‌ایم خودمان را با ویژگی‌ها و احساسات مثبت بشناسیم؛ اما هیچ‌کس کامل نیست. کم پیش می‌آید اعتراف کنیم به موقعیت شغلی دوستمان یا رابطۀ موفقش حسادت کرده‌ایم؛ اما با گفتن «من به چیِ این باید حسادت کنم؟ همچین شغل خوبی‌ام نداره!» سر و تهش را هم آورده‌ایم. احساس حرص و حسادت همیشه توسط ما انکار می‌شوند.
با خواندن این کتاب می‌توانیم دست در دست حرص و حسادت، سخنان دکتر قربانی را بخوانیم و ببینیم اصلا چه شد که حرص و حسادت در ما شکل گرفت.

علاوه‌براین، متوجه می‌شویم حرص و حسد، بخشی از مراحل رشد روانی ما هستند. به عبارت دیگر، حرص و حسد بخشی از وجود ما هستند و ما در کنار این‌دو به احساسات رشدیافته‌تری مثل «سپاس و ادب» می‌رسیم. اگر شر نبود آیا می‌توانستیم خیر و خوبی را تشخیص دهیم؟ اگر حرص و حسد را تجربه نمی‌کردیم آیا می‌توانستیم بابت خوبی بی‌منت مادر سپاس‌گزار باشیم؟ اگر حرص را تجربه نمی‌کردیم آیا می‌توانستیم آداب استفاده از نعمت‌های زندگی را یاد بگیریم؟
شناخت و تجربۀ حرص و حسد به ما کمک می‌کنند تا برای این زندگی که به ما ارزانی شده است سپاس‌گزار باشیم.

ساختار کتاب شاهان خیر و شر

کتاب شاهان خیر و شر در ده فصل نوشته شده است.

• فصل اول، حرص و حسد در قالب داستانی از مثنوی بیان شده است: داستان استر، یابو و قاطر. هرکدام در مقابل حرص و حسد واکنش متفاوتی نشان می‌دهند که قابل تامل است.
• فصل دوم تا چهارم فرایند شکل‌گیری و ماهیت حرص و حسد توصیف و تشریح شده است. با خواندن این فصل‌ها با نظری، ملانی کلاین، نظریۀ دلبستگی و خودمختاری آشنا می‌شوید. ارتباط حرص و حسد با خیال‌پردازی‌های ناهشیار نوزاد و کودک و تعامل این خیال‌پردازی‌ها با نیازهای کودک و ارتباط با مادر و دیگران توصیف و تبیین شده‌اند.
• فصل پنجم به شما نشان می‌دهد چطور خلق‌وخوی کودک و محیط اطرافش بر یکدیگر تاثیر می‌گذارند. ادعای «خانوادۀ سالم، کودک سالمی را پرورش می‌دهند!» به چالش کشیده می‌شود.
• در فصل ششم به تجلی‌های حرص و حسد در زندگی پرداخته شده است. حرص و حسد به شکل‌های مختلفی خودشان را در زندگی نشان می‌دهند؛ با این‌حال ممکن است ما از وجودشان بی‌خبر باشیم و حرص و حسد به شکل ناهشیار بر زندگی و ارتباط‌های ما تاثیر بگذارند.
• فصل هفتم به توصیف و تشریح سپاس و ادب و ارتباط این‌دو با حرص و حسد پرداخته شده است.
• فصل هشتم به فرایند شکل‌گیری حسد و ارتباط آن با دوپاره‌سازی (مرحله‌ای از رشد روانی) و چرخۀ معیوب حسد و دوپاره‌سازی پرداخته شده است.
  در فصل نهم، ویژگی‌های مادر واقعی خوب و مادر خیالی و آرمانی مقایسه شده‌اند. اگر روان‌درمانگر هستید می‌توانید نحوۀ تنظیم و مدیریت اضطراب بیمار را که از طریق حضور داشتن درمانگر و درونی کردن این حضور توسط بیمار اتفاق می‌افتد یاد بگیرید.
• فصل آخر به رشد حرص و حسد و سپاس و ادب در «داستان خلقت بشر» پرداخته شده است. تمام چیزهایی که در این نه فصل بیان شده است در داستان خلقت، از نافرمانی شیطان تا خوردن میوۀ ممنوعه به شکلی جذاب و خواندنی بیان شده است. سرانجام متوجه می‌شوید انسجام حرص و حسد با سپاس و ادب اکسیری را خلق می‌کند که برای ما مقدس است: موجود لااوبالی و مهیب و لطیفی به نام عشق.

جملات قابل تامل از کتاب شاهان خیر و شر

زهدان مادر، فردوس برینی بود که در آن زیسته‌ایم و تجربه‌اش کرده‌ایم؛ بنابراین نباید بگوییم «نخورده‌ایم نان گندم، دیده‌ایم دست مردم!» بلکه باید بگوییم «خورده‌ایم نان گندم و باز هم می‌خواهیم بخوریم.»

 

ما به خواست خود پا به این جهان نگذاشته‌ایم و والدینمان ما را به این زندگی دعوت کرده‌اند. تصور کنید که شما را با عزت و احترام به جایی دعوت می‌کنند اما می‌بینید در آنجا نه‌تنها از احترام و پذیرایی خبری نیست، بلکه تازه صاحبخانه با توهین و تحقیر و نادیده‌انگاری با شما برخورد می‌کند. دردناک است. این گاهی کم‌وبیش تجربۀ ما با والدینمان است. از آن به عنوان ضربۀ دلبستگی یاد می‌کنند.

 

تجربۀ حسادت اجازه نمی‌دهد خوبی‌هایی را که به سمتمان می‌آیند، بازشناسی و تحسین کنیم و در آغوش کشیم. حسود نسبت به آنچه نصیبش می‌شود، چه از راه بخت و چه از راه سعی، کور است و در نتیجه، قادر به تجربۀ خوشنودی نیست.

 

در حرص و حسد از آنچه موضوع خوب به ارمغان می‌آورد بیزاریم؛ چون مال ما و از درون ما نیست.

 

اگر خواسته‌ای در زندگی اصیل باشد، دستیابی به آن باید به احساس آرامش و غنا و رشد منجر شود.

 

اگر دوران نوزادی ما به هر دلیلی با ناکامی‌های زیادی در رابطه با مادرانمان همراه بوده باشد، لاجرم حسادت زیادی در دل ما ریشه دوانده است.

 

در حسادت خوش‌خیم، فرد، واداشته می‌شود از کسانی که به آن‌ها حسد می‌ورزد، سریع‌تر بدود؛ اما حسود بدخیم، نه در تکاپوی سریع‌تر دویدن، بلکه جفت‌پا گرفتن برای آن‌هایی است که سریع‌تر از او می‌دوند.

 

ادب نگاهدار، نه به نیت دریافت حق، بلکه به امید فضل و رحمتی که ممکن است در سایۀ سپاسگزاری از زندگی سر درآورد.

کلام آخر

با خواندن این کتاب می‌فهمیم که باید مسئولیت حرص و حسد را بپذیریم. از زیرکی و ذکاوت پرهیز کنیم و به عشق پناه ببریم.
آدم‌های خیلی خوب در واقع زندگی نکرده‌اند و مستحق کرامت نیستند. آن‌ها از شر گریخته‌اند و با آن مواجه نشده‌اند؛ زیرا از آن ترسیده‌اند. زمانی می‌توانیم به خود ببالیم که گرایش به شر ناشی از حرص و حسد را لمس و احساس کنیم؛ اما به آن عمل نکنیم. هم بخواهی و هم دست به عمل نزنی و همچنان هم بخواهی. کار سختی است.
اگر دغدغۀ شناختن سایه‌های خود دارید، اگر فکر می‌کنید حرص و حسادت خودتان یا دیگران در حال آسیب زدن به شما است، خواندن این کتاب را به شما پیشنهاد می‌کنم.