قهر کردن و پیامدهای روانی آن

صدای بسته شدن در مثل پتک توی سرش کوبیده می‌شود؛ این چندمین بار است که تا دعوایشان می‌شود، او قهر می‌کند و از خانه بیرون می‌رود. حالا باید چه کار کند؟ باید منتظر بماند تا برگردد، تلفن بزند یا از او بخواهد دیگر این کار را نکند؟ بارها و بارها از او خواسته‌ است به جای قهر کردن و چند روز خانه نیامدن، بنشینند و ببینند چه باید کرد؛ اما او هر بار فرار کرده و به جای حل مسئله، صورت مسئله را پاک کرده است. در این مقاله از وب‌سایت آگاه می‌خواهیم درکی دوباره از مفهوم قهر ارائه دهیم و به ابعاد مختلف آن بپردازیم.

قهر چیست؟

براساس تعریفی که Psychology Today ارائه می دهد، قهر نوعی امتناع از برقراری ارتباط کلامی با دیگری است. قهر یکی از واکنش‌های عاطفی است که افراد برای نشان دادن ناراحتی و کنترل روابطشان از آن استفاده می‌کنند. این رفتار ممکن است در روابط عاطفی، دوستانه و حتی با خانواده رخ دهد.

روان‌شناسی قهر

از نظر روان‌شناسی، قهر کردن یک شیوه و الگوی رفتاری در فرد است که بنا به نوع و شدت آن می‌تواند شدید یا خفیف باشد. در واقع فردی که قهر می‌کند، به این رفتار تکیه کرده است؛ با این کار از برخی مسائل فرار کرده و یا فرد مقابل را تنبیه می‌کند. اگرچه قهر نوعی ابراز خشم و ناراحتی است، در برخی موارد به‌عنوان ابزاری برای کنترل طرف مقابل یا اعمال قدرت مورد استفاده قرار می‌گیرد که در این حالت سوءاستفاده عاطفی محسوب می‌شود.

قهر همان فاصله‌ای است که گاهی در زندگی‌مان ایجاد می‌کنیم؛ زمانی که قادر به کنار آمدن با تعارض‌ها نیستیم یا نمی‌توانیم احساسات دردناکمان را بیان کنیم. گویی برایمان راه فراری از تجربه‌های احساسی‌مان است؛ نمی‌خواهیم ببینیم و بپذیریم، و نمی‌خواهیم به ضربه‌هایی که دیگران به ما می‌زنند توجه کنیم. برای جلوگیری از گفت‌وگو و حل مشکلات، ترجیح می‌دهیم فاصله را رعایت کنیم، زیرا فاصله درد کمتری نسبت به صحبت کردن دارد.

قهر حتی می‌تواند مانع ایجاد صمیمیت در روابط شود. وقتی به جای بروز احساسات، فاصله گرفتن و قهر را انتخاب می‌کنیم، دیگر نمی‌توانیم آنچه را می‌خواهیم به دیگری بگوییم و او هم نمی‌تواند واقعیت درونی ما را درک کند. به این ترتیب، نه تنها از صمیمیت دور می‌شویم، بلکه از عمیق‌تر شدن روابط‌مان نیز فراری هستیم.

قهر طولانی نشانه چیست؟

دلیل قهر کردن هرچه باشد، انگار شما دیگری را مقصر می‌دانید و با قهر، مسئولیت رابطه را به او واگذار می‌کنید. قهر طولانی ممکن است به دلایل زیر رخ دهد:

• او احساس می‌کند به حرفش گوش نمی‌دهید و برای مجبور کردن شما به شنیدن، به قهر متوسل می‌شود.
• وقتی طرف مقابل را مقصر می‌داند، از سکوت به‌عنوان هشداری استفاده می‌کند تا او بخاطر رفتار یا گفته‌هایش عذرخواهی کند.
• از آنجا که نمی‌توانند به توافق برسند، صحبت کردن را بی‌فایده می‌داند و با قهر می‌خواهد دیگری را تسلیم کند.
• قهر طولانی در زن و شوهرها برای تغییر دادن دیگری بسیار رایج است. 

میخوام تغییر کنم ولی نمیتونم؟

روانشناسی قهر در زنان چگونه است؟

قهر یا سکوت در زنان معمولاً نشان‌دهندۀ احساسات و نیازهای عاطفی است که در روابطشان نادیده گرفته شده است.

قهر می‌تواند واکنشی اولیه به احساسات منفی مانند عصبانیت، ناامیدی یا ناراحتی باشد. گاهی نیز به عنوان ابزاری برای کنترل، تنبیه، ایجاد شرمساری یا حساس کردن طرف مقابل در رابطه مورد استفاده قرار می‌گیرد. در ادامه به دلایل روان‌شناختی قهر در زنان پرداخته می‌شود.

• نیاز به توجه و محبت: قهر ممکن است وسیله‌ای برای دریافت توجه و محبت بیشتر از طرف مقابل باشد.
• احساس عدم امنیت: زنان ممکن است به دلیل احساس عدم امنیت یا عدم اطمینان در رابطه، قهر کنند.
• نیاز به نشان دادن ناراحتی: قهر می‌تواند راهی برای ابراز ناراحتی نسبت به رفتار یا تصمیمات طرف مقابل باشد.
• مشکلات در ارتباط: در صورت ناتوانی در بیان احساسات یا مشکلات ارتباطی، قهر به‌عنوان راه‌حلی موقتی انتخاب می‌شود.
• آسیب‌دیدگی در رابطه: قهر می‌تواند نشانه‌ای از آسیب‌دیدگی عاطفی باشد و راهی برای مقابله با آن باشد.
• دسترسی به حمایت: قهر ممکن است فرصتی برای دریافت حمایت عاطفی لازم فراهم کند.

روانشناسی قهر در مردان چگونه است؟

قهر به‌عنوان یک رفتار، در مردان نیز وجود دارد و دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد. این دلایل شامل ابراز ناراحتی، جلب توجه، احساس بی‌قدرتی و تنبیه دیگران است. همچنین، عادت‌های دوران کودکی و روابط آسیب‌دیده با مراقبان اولیه نیز می‌توانند در شکل‌گیری این رفتار نقش داشته باشند. در ادامه به دلایل روان‌شناختی قهر در مردان اشاره می‌کنیم.

1. ابراز ناراحتی و خشم: برخی مردان ممکن است قهر را راهی برای ابراز ناراحتی یا خشم خود، به‌ویژه در برابر همسرشان، انتخاب کنند.
2. جلب توجه: در بعضی موارد، مردان از قهر به‌عنوان ابزاری برای جلب توجه و محبت استفاده می‌کنند.
3. احساس بی‌قدرتی و تنبیه: برخی مردان ممکن است احساس کنند در روابط‌شان قدرت یا کنترل کافی ندارند و از قهر برای تنبیه و کنترل دیگران بهره ببرند.
4. عادات کودکی: برخی مردان از دوران کودکی و در ارتباط با مراقبان اولیه به این رفتار عادت کرده‌اند و آن را در روابط خود تکرار می‌کنند.
5. روابط آسیب‌دیده: کسانی که در روابط خود تجربه آسیب‌دیدگی داشته‌اند، ممکن است برای محافظت از خود به قهر پناه ببرند.

قهر کردن زنان با مردان تفاوت‌هایی دارد؛ اما جدا از این تفاوت‌ها، بعضی افراد به گونه‌ای زیسته‌اند که قهر را راحت‌ترین ابزار برای ابراز ناراحتی خود می‌دانند. تحقیقات مختلف نیز این تفاوت‌ها را نشان داده‌اند:

• الگوی درخواست–عقب‌نشینی: مطالعه‌ای توسط جان گاتمن نشان داد در روابط زوجین، بعضی زنان معمولاً درخواست‌کننده هستند (شکایت می‌کنند، حرف می‌زنند و دنبال حل مسئله‌اند)، در حالی که بعضی مردان معمولاً عقب می‌نشینند (سکوت می‌کنند، فاصله می‌گیرند و گفتگو را قطع می‌کنند).
• تفاوت در پردازش استرس و تعارض: مطالعات عصب‌شناسی دبرا تانن و همکارانش نشان داد مغز بعضی افراد در موقعیت‌های عاطفی و استرس‌زا تمایل به صحبت کردن برای تخلیه هیجانی دارد، در حالی که مغز بعضی دیگر ترجیح می‌دهد عقب‌نشینی کند، اطلاعات درونی را پردازش کند و حتی احساسات خود را موقتاً خاموش کند.

چرا بعضی‌ها بیشتر قهر می‌کنند؟

قهر مانند سایر شیوه‌های برخورد با مشکلات، در همه افراد یکسان نیست؛ درست همان‌طور که برخی افراد اضطراب را بیشتر از دیگران تجربه می‌کنند، برخی افراد نیز زودتر آزرده می‌شوند و بیشتر قهر می‌کنند. این رفتار به مرور می‌تواند بخشی از ویژگی‌های شخصیتی آنها شود.

یکی از دلایل این رفتار می‌تواند توانایی کلامی کمتر باشد؛ این افراد معمولاً حرف زدن را بی‌فایده می‌دانند و دلایلی برای بیان احساساتشان پیدا نمی‌کنند. دلیل دیگر این است که برخی در کودکی با قهر کردن به خواسته‌های خود رسیده‌اند و به مرور قهر به بخشی از شیوه‌های رفتاری آنها تبدیل شده است. در نهایت، این الگو می‌تواند فرصت برقراری گفت‌وگو، صمیمیت و نزدیکی واقعی را در روابط آنها کاهش دهد.

دلایل قهر کردن در روابط

مهم‌ترین عواملی که در قهر کردن تأثیر دارند، به شرح زیر است:

1. بزرگسالانی که مراقبت‌کننده‌های اولیه‌شان همواره از قهر به عنوان ابزاری برای تنبیه استفاده کرده‌اند و در مقابل کار اشتباه، با آن‌ها قهر می‌کرده‌اند.
2. برخی افراد به منظور جلب توجه طرف مقابلشان قهر می‌کنند. این افراد فکر می‌کنند با این کار، طرف مقابل توجه و اهمیت لازم را به آن‌ها ابراز می‌کند و به این طریق می‌خواهند رابطه را زنده نگه دارند.
3. گاهی فرد تحمل پارتنرش را ندارد و با قهر، ارتباط را قطع کرده یا طلاق عاطفی ایجاد می‌کند.
4. زمانی که فرد در بیان مشکل و حل مسئله ضعیف باشد و نتواند دربرابر عقاید طرف مقابل از خود دفاع کند، از قهر به عنوان راهی برای ایجاد فاصله در رابطه استفاده می‌کند.
5. برخی افراد برای باج‌گیری عاطفی قهر می‌کنند تا به خواسته موردنظرشان برسند.

پیامدهای قهر کردن

قهر کردن، به‌ویژه به‌صورت مکرر و طولانی‌مدت، می‌تواند پیامدهای منفی و آسیب‌زننده‌ای بر روابط خانوادگی، دوستانه و حتی روابط عاشقانه داشته باشد. این پیامدها عبارت‌اند از:

• از بین رفتن اعتماد: قهر مکرر اعتماد متقابل بین افراد را کاهش می‌دهد و باعث ایجاد شک به رفتارها و گفته‌های طرف مقابل می‌شود.
• تضعیف ارتباطات: قهر مانند دیواری میان آدم‌هاست؛ دیواری که ارتباط را سست و فاصله‌ها را عمیق می‌کند. در این حالت، افراد دیگر قادر به بیان احساسات و نیازهایشان  نخواهند بود.
• آسیب به سلامت روان: قهر می‌تواند بر سلامت روان افراد تأثیر منفی بگذارد. کسانی که مدام نادیده گرفته می‌شوند، احساس تعلق و معنای زندگی برایشان کم‌رنگ می‌شود.
• افزایش تنش‌ها و درگیری‌ها: قهر، تنش‌ها و درگیری‌ها را در روابط عاطفی افزایش می‌دهد. کسانی که به‌جای گفت‌وگو قهر می‌کنند، مشکلات خود را حل نمی‌کنند و این امر باعث ایجاد مشکلات بیشتر می‌شود.
• افزایش احتمال بروز افسردگی و اضطراب: قهر مکرر در روابط برای افراد احساس تنهایی و ناامیدی ایجاد می‌کند و می‌تواند زمینه‌ساز بروز افسردگی و اضطراب باشد.
• افزایش احتمال بروز مشکلات جسمی: قهر طولانی‌مدت ممکن است به بروز مشکلات جسمی مانند فشار خون بالا و اختلالات گوارشی منجر شود.
• از بین رفتن فرصت‌های ارتباطی: قهر باعث از بین رفتن فرصت‌های ارتباطی بین افراد می‌شود. در این حالت، افراد دیگر گفت‌وگویی معنادار با هم ندارند و فقط در صورت ضرورت با هم صحبت می‌کنند.

چگونه قهر را تمام کنیم؟

قهر یکی از اتفاقات متداول در روابط است. شریک‌های عاطفی گاهی راه گفت‌وگو را بر هم می‌بندند و قهر را انتخاب می‌کنند؛ غافل از اینکه این سکوت طولانی، رابطه را متشنج کرده و زمینۀ بروز تنش‌ها و اختلافات بیشتر را فراهم می‌کند. در چنین شرایطی، زوجین ممکن است احساس سردرگمی، گناه، خشم و عصبانیت، تنهایی یا سوء‌تفاهم را به‌طور مداوم تجربه کنند. در ادامه، روش‌هایی برای پایان دادن به قهر را مرور می‌کنیم:

• برای گفت‌وگو پیش‌قدم شوید: موقعیت مناسبی پیدا کنید و از احساسی که نسبت به قهر دارید، حرف بزنید. سعی کنید با هم به راه‌حلی برسید.
• در صورت اشتباه، عذرخواهی کنید: زمانی که متوجه رفتار یا گفتار اشتباه خود در حین دعوا شدید، از شریک عاطفی‌تان عذرخواهی کنید.
• تماس بگیرید و فعالانه گوش دهید: زمانی که هر دو آرام و آمادۀ گفت‌وگو هستید، دربارۀ دلیل قهرتان صحبت کنید. با گوش دادن همدلانه، فضایی امن برای بیان احساساتتان ایجاد کنید.
• به احساسات طرف مقابل توجه کنید: از او بخواهید احساسش را با شما در میان بگذارد. گوش دادن واقعی، به او حس درک شدن و شنیده شدن می‌دهد.
• برای آینده برنامه‌ریزی کنید: دربارۀ راه‌هایی صحبت کنید که می‌تواند به پیشگیری از قهرهای بعدی کمک کند.
• پس از آشتی، رابطه را تقویت کنید: زمان بیشتری را با هم بگذرانید، به نیازهای یکدیگر توجه کنید و در مسیر بهبود ارتباط تلاش کنید.

چگونه جلوی قهر را بگیریم؟

برای جلوگیری از قهر مهم است که قبل از هر چیز، ارتباطی سالم و مؤثر با دیگران برقرار کنید. قهر کردن راه‌حل مناسبی برای حل مشکلات نیست و می‌تواند به روابط آسیب برساند.

• روش‌های نادرست ارتباطی را کنار بگذارید: با قهر کردن کسی تنبیه نمی‌شود، بلکه ناراحتی‌ها بیشتر هم می‌شود. به‌جای قهر کردن، به طرف مقابل توضیح دهید که ادامۀ بحث در آن شرایط می‌تواند اوضاع را بدتر کند و در صورت لزوم، عذرخواهی کنید. گاهی اوقات رفتن به اتاق و بیرون نیامدن، قطع تماس تلفنی و رفتارهای مشابه، فقط شرایط را سخت‌تر می‌کنند.
• پیش‌قدم شوید: اگر احساس می‌کنید قهر شما یا شریکتان بیش‌ازحد طولانی شده و به رابطه آسیب رسانده است، برای بهبود آن پیش‌قدم شوید. البته بهتر است همیشه یک نفر این نقش را بر عهده نگیرد، چون به مرور احساس می‌کند تنها او برای رابطه تلاش می‌کند.
• همسر خود را تشویق به حرف زدن کنید: از او بخواهید دلیل ناراحتی‌اش را توضیح دهد. مثلاً ممکن است بگوید: «وقتی امروز تلفنم را جواب ندادی، خیلی ناراحت شدم.» پس از شنیدن حرف‌هایش، با او همدردی کنید، احساسات خود را هم تا جایی که می‌توانید بیان کنید و سپس دربارۀ این موقعیت و موقعیت‌های مشابه گفت‌وگو کنید.
• کمک تخصصی از روان‌شناس بگیرید: برای بسیاری از افراد، مشاوره بهترین راه است. زوجین با مراجعه به روان‌شناس یا زوج‌درمانگر، توانایی بیشتری در بهبود زندگی عاطفی‌شان پیدا می‌کنند. به یاد داشته باشید که کمک گرفتن از متخصص می‌تواند نقش مهمی در حفظ و ادامۀ رابطه داشته باشد.
• تقویت مهارت‌های حل مسئله: این مهارت‌ها به شما کمک می‌کنند تا با موقعیت‌های دشوار مؤثرتر کنار بیایید. وقتی توانایی حل مسئله را در خود تقویت می‌کنید، احتمال قهر کردن در شرایط تنش‌زا کمتر می‌شود.
• شناسایی علل قهر: اولین گام برای مقابله با قهر، شناخت علل آن است. وقتی بدانید چه چیزهایی باعث قهرتان می‌شود، می‌توانید راهکارهای مؤثرتری برای کنترل و پیشگیری از آن پیدا کنید.

رفتارهای جایگزین قهر کردن

قهر کردن در هر رابطه‌ای ممکن است پیش بیاید. ناراحت شدن از دیگران یا کمی سرد شدن نسبت به آن‌ها، گاهی اولین واکنش برای نشان دادن دلخوری و آگاه کردن طرف مقابل از اشتباهش است. اما درست مانند کشی که ظرفیت محدودی برای کشیده شدن دارد، قهرهای مکرر نیز به‌مرور موجب خستگی عاطفی می‌شوند و می‌توانند به فروپاشی رابطه منجر شوند. در چنین شرایطی، زمان آن است که به رفتارهای جایگزین در روابطمان بیندیشیم. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• گوش دادن فعال: مهارت گوش دادن، مهم‌ترین بخش در ایجاد ارتباطی سالم و مؤثر است. هنگامی‌که طرف مقابل صحبت می‌کند، به چشمان او نگاه کرده و با زبان بدن نشان دهید که با دقت به سخنانش گوش می‌کنید.
• انتظارات واقع‌بینانه: توقعات غیرواقع‌بینانه می‌تواند هر رابطه‌ای را تحت‌فشار قرار دهد و اضطراب را افزایش دهد. هر رابطه‌ای از ترکیب لحظه‌های خوب و بد شکل می‌گیرد و هیچ رابطه‌ای کامل نیست. برای مثال، این انتظار که طرف مقابل بدون بیان مستقیم، احساس شما را درک کند، منطقی نیست. بهتر است افکار و احساسات‌تان را به‌طور شفاف بیان کرده و او را از آنچه در ذهن و دلتان می‌گذرد، آگاه کنید.
• گفت‌وگوی سالم: یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در روابط، نداشتن مهارت لازم در گفت‌وگو است. هنگام ناراحتی یا خشم، به یکدیگر فرصت حرف زدن بدهید و از داد زدن، لجبازی یا سرزنش اجتناب کنید. گفت‌وگوی آرام و محترمانه به درک متقابل و حل مسئله کمک می‌کند.
• آرامش و صبر: به طرف مقابل اجازه دهید احساساتش را بیان کند و خودتان با دقت به او گوش دهید. گاهی نیاز است زمان کوتاهی برای آرام شدن بگذرد تا گفت‌وگو منطقی‌تر انجام شود.
• عذرخواهی صادقانه: اگر احساس می‌کنید در قهر یا دلخوری نقش داشته‌اید، با عذرخواهی صادقانه و ابراز پشیمانی، نشان دهید که مسئولیت رفتار خود را پذیرفته‌اید. این کار، نشانۀ احترام و بلوغ هیجانی است.
• کشف دلایل قهر: با آرامش و احترام از طرف مقابل بپرسید چه چیزی باعث ناراحتی او شده است. درک احساسات و دلایل پنهان در پسِ قهر، به بهبود ارتباط کمک می‌کند.
• تعیین قوانین و انتظارات: دربارۀ نحوۀ گفت‌وگو، حل اختلاف و انتظارات دو طرف، توافق‌های روشنی تعیین کنید. این شفافیت، از سوءتفاهم‌های آینده جلوگیری می‌کند.
• پیشنهاد فعالیت‌های مشترک: انجام فعالیت‌های لذت‌بخش و مشترک می‌تواند پیوند عاطفی را بازسازی و احساس نزدیکی را تقویت کند.
• مشاورۀ حرفه‌ای: اگر حل تعارض‌ها به‌تنهایی دشوار است، از مشاور یا زوج‌درمانگر کمک بگیرید. بهره‌گیری از راهنمایی تخصصی، می‌تواند مسیر بازسازی رابطه را هموارتر کند. 

جمع بندی

قهر کردن امری طبیعی است. با این‌حال، توجه به دفعات، شدت و مدت زمان آن اهمیت زیادی دارد. قهر طولانی از جمله رفتارهای مخربی است که در بسیاری از خانواده‌ها مشاهده می‌شود. افراد معمولاً از این روش برای رسیدن به خواسته‌های خود استفاده می‌کنند. قهر می‌تواند علل مختلفی داشته باشد، اما به هر دلیلی که باشد، پیامدهای نامناسبی به همراه دارد. اگر قهرهای شما روابطتان را به خطر انداخته و باعث آسیب به خود یا دیگران شده است، آن را دست‌کم نگیرید. کمک تخصصی دریافت کنید و به یاد داشته باشید که بهبود روابط و ایجاد تعاملات صمیمانه همیشه امکان‌پذیر است.