تراپلی چیست؟

مسیر والدگری با چالش‌های بسیاری همراه است؛ در نتیجه ممکن است والدین، به‌ویژه مادران را خسته کند. بسیاری از والدین در مسیر فرزندپروری با این پرسش روبه‌رو می‌شوند که چگونه می‌توان رابطه‌ای سالم‌تر با فرزند برقرار کرد.

روان‌شناسی کودک و بازی‌درمانی تلاش می‌کند مسیر فرزندپروری را برای والدین هموارتر کند. بسیاری از مشکلات والد و فرزند معمولاً از کیفیت رابطۀ میان آن‌ها ناشی می‌شود.

«ملانی کلاین» می‌گوید: «مشکلات در رابطه به وجود می‌آیند و در رابطه نیز از بین می‌روند.» بنابراین مهم است برای بهبود رابطه با فرزندتان تلاش و سرمایه‌گذاری کنید. رابطۀ سالم والد و فرزند از بروز بسیاری از مشکلات پیشگیری می‌کند.

تراپلی به‌عنوان رویکردی نو، الگوهایی کاربردی و مبتنی بر بازی به والدین ارائه می‌دهد تا والدگری سالم‌تر و مؤثرتری داشته باشند. تراپلی به بهبود رابطۀ والد و فرزند کمک می‌کند و راه‌های تازه‌ای برای درک بهتر احساسات و نیازهای کودک پیشنهاد می‌دهد.

این رویکرد با تمرکز بر تقویت ارتباطات عاطفی و رشد شناختی کودک، والدین را در درک و پاسخ‌دهی مناسب به رفتارهای فرزندشان راهنمایی می‌کند. کلینیک آگاه با ارائۀ خدمات بازی‌درمانی و مشاوره‌های روان‌شناسی، به والدین کمک می‌کند تا با ایجاد ارتباطی سالم‌تر و مؤثرتر با فرزندانشان، از چالش‌های فرزندپروری به بهترین شکل عبور کنند.

تراپلی چیست؟

رویکرد تراپلی با یک پرسش آغاز شد: با چه روش ساده، مؤثر و پایداری می‌توان رابطۀ والد و کودک را بهبود بخشید؟

تراپلی شیوه‌ای برای با هم بودن است که منجر به عمیق‌تر شدن رابطه بین بزرگسال و کودک می‌شود. این رویکرد به والدین می‌آموزد آگاهانه با کودک ارتباط برقرار کنند. والدین در تراپلی یاد می‌گیرند با دقت بیشتری به احساسات، نیازها و واکنش‌های کودک توجه کنند و بر اساس آن رفتار خود را تنظیم کنند.

این رویکرد شامل فعالیت‌هایی ساده و متنوع است؛ فعالیت‌هایی که بین والد و کودک پیوند برقرار می‌کنند و صمیمیتشان را افزایش می‌دهند. این فعالیت‌ها درواقع ابزارهایی برای ارتباط میان والد و کودک‌اند.

اساسی‌ترین کار تراپلی، ترمیم دلبستگی بین والد و کودک است. تراپلی را می‌توان هم به‌عنوان نوعی بازی‌درمانی مبتنی بر دلبستگی به کار برد و هم به‌عنوان اصولی برای فرزندپروری آگاهانه در ارتباط روزمرۀ والد و کودک.

تاریخچۀ تراپلی

رویکرد تراپلی از برنامه‌ای به نام هد استارت در دهۀ ۶۰ میلادی استخراج شد.

داستان از این قرار است: برخی از کشورهای پیشرفته متوجه شدند مشکلات روان‌شناختی در کودکان و خانواده‌های در معرض خطر یا محروم در حال افزایش است. بنابراین زمان زیادی را صرف بررسی رابطۀ میان والدین و کودکانی کردند که ارتباطی سالم و مؤثر با یکدیگر دارند و حال روانی مادر و کودک مطلوب است.

سازندگان تراپلی با مشاهدۀ تعاملات والد و کودک، به چهار اصل بنیادین رسیدند. سپس این اصول را در قالب فعالیت‌هایی بازی‌گون طراحی کردند. این رویکرد امروزه به‌عنوان نوعی بازی‌درمانی دلبستگی‌محور شناخته می‌شود.

بخوانید از بلاگ بازی درمانی برای کودکان خجالتی

 اصول اساسی تراپلی

همان‌طور که گفته شد، تراپلی برگرفته از کارهایی است که والدین در رابطۀ سالم به‌طور طبیعی انجام می‌دهند. در فرزندپروریِ به‌اندازۀ کافی خوب، چهار اصل اساسی وجود دارد که رعایت آن‌ها به رشد سالم و متعادل کودک منجر می‌شود.

اصول تراپلی عبارت‌اند از:

• ساختار 

در تراپلی، ساختار به معنای ایجاد امنیت و نظم در زندگی کودک از طریق بازی است. در بازی‌هایی که بین درمانگر یا والد و کودک انجام می‌شود، قوانین مشخصی وجود دارد که کودک باید آن‌ها را رعایت کند. این بازی‌ها به کودک کمک می‌کنند تا به‌صورت طبیعی و سرگرم‌کننده، مرزهای مشخصی را درک کند.

برای نمونه، در یک بازی ساختاریافته با قوانین روشن، کودک در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرد که نیاز به تصمیم‌گیری و رعایت قوانین دارد. چنین بازی‌هایی به او می‌آموزند که در دنیای واقعی نیز باید به قوانین و مرزها احترام بگذارد.

همچنین این بازی‌ها به کودک یاد می‌دهند چگونه احساساتش را در موقعیت‌های مختلف مدیریت کند و واکنش‌های خود را در چارچوبی مشخص نشان دهد. درمانگر یا والد در حین بازی به کودک کمک می‌کند مرزهای معقول و منطقی را رعایت کند؛ برای مثال، نوبت گرفتن در بازی یا تکمیل فعالیتی خاص در مدت‌زمان تعیین‌شده.

این فرایند باعث می‌شود کودک از طریق بازی، نظم و ساختار را به‌طور طبیعی و بدون فشار یاد بگیرد. هدف این است که کودک در تعاملات خوشایند و بازی‌محور، بیاموزد چگونه در موقعیت‌های گوناگون رفتار کند و به‌طور مؤثری با محدودیت‌ها و قوانین روبه‌رو شود.

• مشارکت 

مشارکت یعنی لذت با هم بودن و همراهی؛ ایجاد پیوندی خوشایند بین مادر و کودک در زمان حال و تمرکز بر کودک به شیوه‌ای خاص.

مشارکت زمانی اتفاق می‌افتد که مراقبان از زمان نوزادی، فعالیت‌های سرگرم‌کننده، محرک و جالبی با کودک انجام دهند. کارهای لذت‌بخش و دو نفره مانند نقاشی کشیدن، خمیر بازی، حباب‌بازی، تماشای کتاب تصویری، آشپزی دونفره و رسیدگی به گل و گیاه نمونه‌هایی از این فعالیت‌ها هستند.

این کارهای سرگرم‌کننده به شکل ضمنی به کودک پیام می‌دهند که ما دنیای مشترکی داریم و می‌توانیم از با هم بودن لذت ببریم. چنین فعالیت‌هایی به کودک کمک می‌کنند تصویر مثبتی از خودش کسب کند، یاد بگیرد ارتباط برقرار کند و از روابطش لذت ببرد.

• پروراندن 

پروراندن دربارۀ ایجاد احساس امنیت و صمیمیت نسبت به دنیاست؛ اطمینان‌بخشی و فراهم کردن آسایش کودک به گونه‌ای که احساس دوست‌داشتنی و ارزشمند بودن کند.

پرورش به تعاملات بین مادر و کودک اشاره دارد و عمدتاً بر اساس غریزه شکل می‌گیرد. رفتارهایی مانند غذا دادن، عوض کردن، بوسیدن، حمام بردن، آرام کردن و در آغوش گرفتن، نمونه‌هایی از پرورش هستند. با این رفتارها کودک درمی‌یابد که مادر نیازش را درک می‌کند، از او مراقبت می‌کند و عزت‌نفسش تقویت می‌شود.

• چالش 

چالش یعنی تشویق کودک به امتحان چیزهای جدید و تلاش برای انجام کارها. این فعالیت‌ها به او کمک می‌کنند مهارت‌های همکاری و اعتماد به نفسش را تقویت کند و تجربۀ موفقیت را به شکل لذت‌بخش بیاموزد.

بخوانید از بلاگ نقش بازی در رشد کودکان

مزایای تراپلی

در ادامه به تعدادی از مزایای تراپلی برای والدین و کودکان می‌پردازیم:

• اجرای اصول فرزندپروری از طریق بازی

بازی یکی از بهترین راه‌های ارتباط میان والد و کودک است. تراپلی اصول اساسی فرزندپروری را با استفاده از تکنیک‌های ساده و بازی‌گون به والدین آموزش می‌دهد. این کار باعث می‌شود روش والدگری از سوی کودک بهتر پذیرفته شود.

• درک بهتر احساسات کودک

با همراهی و همدلی با کودک، والدین می‌توانند به احساسات و هیجانات فرزندشان نزدیک‌تر شوند و او را بهتر درک کنند. تراپلی ارتباط والدین و فرزندان را ترمیم کرده و تجربیات مثبت برای هر دو ایجاد می‌کند.

• شکل‌گیری رفتار منطقی کودک

رفتارهای منطقی و ساختارمند کودک با تکرار و تمرین در زندگی روزمره شکل می‌گیرند. در تراپلی فرصت برای تمرین، شکست خوردن و یادگیری فراهم است. در نتیجه، تراپلی می‌تواند شکل‌گیری رفتار منطقی را در کودک تقویت کند.

• مزایای دوطرفه برای والدین و کودک

تراپلی اساساً بر ترمیم رابطۀ والد و کودک تمرکز دارد. این روش هم به نیازهای کودک در رابطه توجه می‌کند و هم با آموزش روش‌ها و تکنیک‌ها به والدین کمک می‌کند تا در انجام وظایفشان حس کارآمدی بیشتری داشته باشند.

• مدیریت رفتارهای مشکل‌ساز

تراپلی به والدین کمک می‌کند رفتارهای مشکل‌ساز کودک را بهتر درک و مدیریت کنند. این رویکرد والدین را راهنمایی می‌کند تا رفتار خود را متعادل کرده و واکنش‌های مفید و مناسبی در ارتباط با کودک داشته باشند.

• کمک به کودکان با مشکلات ارتباطی

تراپلی برای کودکانی که مشکلات ارتباطی دارند مفید است. در این رویکرد، کودک درمی‌یابد ارتباط با دیگران می‌تواند لذت‌بخش باشد. رابطه‌ای که کودک با والدین خود برقرار می‌کند می‌تواند الگویی برای ارتباط‌های آینده‌اش با دیگران باشد.

تفاوت تراپلی با سایر روش‌های درمانی

تفاوت مهم تراپلی با سایر روش‌های درمانی این است که ابعاد آن برگرفته از زندگی روزمره و روش‌های تربیتی است که مادران در والدگری به کار می‌گیرند. بنابراین درک روش‌های آن برای والدین آسان است. این رویکرد علاوه بر بازی‌درمانی، وارد زندگی و ارتباط روزمرۀ والد و کودک می‌شود.

تفاوت دیگر تراپلی در نوع ابعاد آن است. همان‌طور که رفتار کودک به سمت ساختارمند شدن و چارچوب گرفتن پیش می‌رود، احساسات او نیز به رسمیت شناخته می‌شوند. کودک در این فرایند برای مقابله با چالش‌ها تمرین می‌کند و در کنار آن، از مادر عشق و احساس دوست‌داشتنی و بی‌نظیر بودن دریافت می‌کند.

بخوانید از بلاگ بازی درمانی اضطراب کودکان

از دیگر تفاوت‌های تراپلی با روش‌های درمانی دیگر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تکیه بر بازی و فعالیت بدنی

تراپلی به کودکان اجازه می‌دهد احساسات و تجربیاتشان را از طریق بازی ابراز کنند؛ در حالی که روش‌های درمانی سنتی معمولاً بر گفت‌وگو و تحلیل متمرکزند.

• فعالیت‌های حرکتی و تحریک حواس

حرکات بدنی در تراپلی می‌توانند به بهبود هماهنگی حرکتی و تحریک حواس کودک کمک کنند، در حالی که بسیاری از روش‌های دیگر بیشتر بر جنبه‌های شناختی یا عاطفی تمرکز دارند.

• محیط بازی امن و حمایت‌کننده

در تراپلی، محیط بازی طوری طراحی شده است که کودک احساس امنیت و حمایت کند و راحت‌تر احساسات خود را ابراز نماید. در مقابل، برخی از روش‌های دیگر ممکن است محیط‌های رسمی‌تر داشته باشند که بازی در آن راحت نباشد.

• تمرکز بر دلبستگی و ارتباطات عاطفی

تراپلی بر تقویت دلبستگی و ارتباط عاطفی میان کودک و والد یا درمانگر تمرکز دارد، در حالی که سایر روش‌ها ممکن است بیشتر بر تحلیل مشکلات فردی کودک متمرکز شوند.

• امکان اجرای گروهی

تراپلی می‌تواند به صورت گروهی انجام شود و به کودکان کمک کند مهارت‌های اجتماعی خود را تقویت کنند، در حالی که بسیاری از روش‌های دیگر بیشتر روی جلسات فردی تمرکز دارند.

• جذابیت و انگیزه برای کودک

بازی و فعالیت بدنی معمولاً برای کودکان جذاب‌تر و در دسترس‌تر است و انگیزه بیشتری برای شرکت در فرآیند درمان ایجاد می‌کند؛ در حالی که برخی روش‌های دیگر ممکن است برای کودک کسل‌کننده یا دشوار باشند.

به طور کلی، تراپلی با تأکید بر بازی و فعالیت بدنی، رویکردی متفاوت و جذاب برای درمان مشکلات عاطفی و اجتماعی کودکان ارائه می‌دهد. در این رویکرد، درمانگر و والد برای هدایت اجرای تکنیک‌ها دست بازتری دارند. مهم‌ترین ابزار، بازی رابطه‌ای است. در طول بازی‌های تراپلی، والدین راهنمایی می‌شوند تا با نیازها و خلق‌وخوی کودکشان همراه شوند و به خواسته‌های بنیادین او پاسخ دهند.

کاربرد‌های درمانی تراپلی

تراپلی نوعی بازی‌درمانی مبتنی بر دلبستگی است و برای مشکلاتی که ناشی از خدشه‌دار شدن رابطۀ والد و کودک ایجاد شده‌اند، مؤثر است. هر یک از ابعاد تراپلی به‌طور جداگانه و با هم می‌توانند شفابخش باشند.

به‌عنوان مثال، کودکی را تصور کنید که اضطراب جدایی را تجربه می‌کند و دنیا را جای خطرناک می‌بیند. کودک فکر می‌کند نمی‌تواند در این دنیای ناامن از خودش مراقبت کند. 

با تقویت ابعاد تراپلی، چه در اتاق درمان و چه در فضای فرزندپروری، جهان برای کودک قابل پیش‌بینی‌تر می‌شود. او فرصت کافی برای تمرین مقابله با چالش‌ها پیدا می‌کند، تجربه‌های لذت‌بخش و دونفرۀ بیشتری با والد دارد و نیازهای جسمی و روانی‌اش بهتر شناخته و پاسخ داده می‌شوند.

در سایر مشکلات روان‌شناختی کودک مانند کم‌رویی، اضطراب اجتماعی، فقدان مهارت‌های اجتماعی، خدشه‌دار شدن دلبستگی و مشکلات رفتاری، بسته به اینکه کدام یک از ابعاد در الگوی والدگری کمرنگ شده یا از بین رفته، تراپلی اثر خود را خواهد داشت.

مشکلات خانواده به‌عنوان یک سیستم، کودکان را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند؛ می‌توان از رویکرد تراپلی در کنار مداخلات خانواده‌محور استفاده کرد.

تراپلی همچنین به‌عنوان یک روش بازی در مدارس، مهدها و مراکز نگهداری کودکان قابل استفاده است و در قالب آموزش گروهی فرزندپروری نیز کاربرد دارد.

تراپلی برای چه کودکانی مناسب است؟

همۀ کودکان بسته به نیازشان، چه به‌عنوان درمان رسمی، چه به‌عنوان فعالیت گروهی و چه به‌عنوان روش فرزندپروری می‌توانند از تراپلی بهره ببرند.

تراپلی بیش از اینکه بازی‌درمانی باشد، شیوه‌ای برای والدگری است و اگر همواره در رابطۀ والد و کودک جاری باشد، بیشترین تأثیر را دارد. برای اثربخشی هرچه بیشتر تراپلی، لازم است شرایط سنی، توانمندی و نیازهای کودک در نظر گرفته شوند.

ذکر این نکته خالی از لطف نیست که تراپلی برای کودکانی با مشکلات رشد عصبی، مانند اوتیسم و بیش‌فعالی، تأثیر درمانی کمی دارد و صرفاً می‌تواند در کنار درمان اصلی مورد استفاده قرار گیرد.

آیا تراپلی برای درمان اختلالات دلبستگی مؤثر است؟

تراپلی به‌عنوان درمان دلبستگی‌محور، تلاش می‌کند با ترمیم دلبستگی، تصور کودک نسبت به خود، دنیا و مراقبش را تغییر دهد. همۀ ابعاد تراپلی در این فرایند نقش دارند.

شکل دلبستگی کودک زیربنای ارتباطات آینده او است. کودک اولین ارتباطات عاطفی خود را با والدین برقرار می‌کند. با مراقبت عاشقانۀ روزانۀ والدین، جسم و روح کودک رشد می‌کند. اگر به هر دلیلی یکی از مراحل رشد روانی کودک مختل شود، روان کودک آسیب می‌بیند و باید این آسیب درمان شود. درمان می‌تواند با مراقبت خوب و کافی والد اتفاق بیفتد.

برای درمان آسیب‌های کودک، گاهی لازم است یک قدم به عقب بازگردیم، نیازهای اولیۀ کودک را شناسایی و برطرف کنیم تا مراحل بعدی رشد به شکل مطلوب‌تری اتفاق بیفتند.

آیا والدین هم باید در جلسات تراپلی شرکت کنند؟

والدین بیشترین ارتباط و بیشترین کنترل را در رابطه با کودک دارند، بنابراین نقش اصلی را در اثربخشی تراپلی ایفا می‌کنند.

تراپلی حول محور بهبود روابط و ترمیم دلبستگی می‌چرخد؛ بنابراین والدین رکن اصلی و مهم درمان محسوب می‌شوند. در جلسات تراپلی، ابعاد و سازوکار درمان به والد آموزش داده می‌شود و او می‌تواند تراپلی را در خانه اجرا کند.

حضور فعال والدین در اتاق درمان و خانه، به‌عنوان دستیار درمانگر، یکی از تمایزهای تراپلی نسبت به دیگر رویکردهاست. اگر فرزندپروری به‌قدر کافی خوب را «غذا» در نظر بگیریم، اصول تراپلی مانند چاشنی، آن را برای والد و کودک لذیذتر می‌کنند.

جمع‌بندی

تراپلی رویکردی نو برای بهبود رابطۀ والد و کودک است و بر اساس اصول بازی‌درمانی دلبستگی‌محور توسعه یافته است. این روش شامل چهار بعد اصلی است: ساختار، مشارکت، پرورش و چالش که در تعاملات روزمرۀ والد و کودک اجرا می‌شوند.

هدف تراپلی ترمیم دلبستگی و تقویت ارتباط عاطفی است؛ به‌طوری که کودک احساس امنیت، لذت از همراهی و توانایی مقابله با چالش‌ها پیدا کند. تراپلی می‌تواند در درمان مشکلات دلبستگی، اضطراب جدایی، کم‌رویی و اختلالات رفتاری مؤثر باشد و در فرزندپروری سالم به والدین کمک کند.

بازی‌درمانگران کلینیک آگاه با ارائۀ خدمات بازی‌درمانی و مشاورۀ روان‌شناسی، به والدین کمک می‌کنند تا ارتباطی سالم‌تر و مؤثرتر با فرزندانشان برقرار کنند و از چالش‌های فرزندپروری عبور کنند.

منبع:

https://theraplay.org/