تحلیل روانشناختی سریال (تظاهر) the act: اختلال ساختگی و سندرم مونشهاوزن

روایت‌های والد-فرزندی، به‌ویژه آن‌هایی که زیر پوست محبت و مراقبت، خشونت و کنترل پنهان دارند، همیشه پرسش‌برانگیز و پیچیده‌اند. سریال The Act نه فقط بر اساس یک ماجرای واقعی تکان‌دهنده ساخته شده، بلکه به شکل عمیقی به روان آدم‌ها، آسیب‌های نسلی و چرخه‌های معیوب درون خانواده‌ها می‌پردازد. در این مطلب، از زاویه‌ای روان‌تحلیل‌گرانه به سراغ این سریال رفته‌ایم تا ببینیم پشت ظاهر پرزرق‌وبرق و پرمهر این رابطه، چه چیزی در حال جوشیدن است.

در این وبلاگ از کلینیک روان‌پویشی آگاه، قرار است با هم سریال «The Act» را تحلیل کنیم و درباره‌ پیچیدگی‌های روان‌شناختی این داستان واقعی صحبت کنیم.

 خلاصه داستان سریال the act

مینی‌سریال «The Act»، که به «تظاهر» ترجمه شده است، داستان عجیب رابطۀ مادر و دختری به نام دی‌دی و جیپسی رز بلانچارد را روایت می‌کند. سریال زمانی آغاز می‌شود که همه چیز فروپاشیده: شبی در سال ۲۰۱۵، پلیس جنازۀ دی دی را در رختخوابش پیدا می‌کند و متوجه می‌شود جیپسی ناپدید شده است.

داستان در همین نقطه متوقف می‌شود و ما به شش سال قبل برمی‌گردیم؛ زمانی که خانوادۀ بلانچارد به خانه‌ای صورتی‌رنگ در محله‌ای آرام اسباب‌کشی کردند؛ محله‌ای مناسب برای رفت‌وآمد افراد دارای معلولیت. خانواده بلانچارد حتی قبل از مرگ دی دی در سال ۲۰۱۵، در محله کوچک‌شان در اسپرینگفیلد، میزوری مشهور بودند؛ آنها بازماندگان طوفان کاترینا بودند که به افتخار مبارزۀ جیپسی با بیماری‌هایی مثل سرطان خون، دیستروفی ماهیچه‌ای، لولۀ تغذیه، حساسیت شدید به شکر و چند بیماری‌ مزمن دیگر، جشن‌های خیریه برگزار می‌کردند.

اما این بیماری‌ها درواقع وجود نداشتند و تنها مشکلی که در خانواده بود، نشانگان مونشهاوزن با وکالت(Munchausen syndrome by proxy)  بود. دی‌دی به این نشانگان مبتلا بود.

جیپسی می‌توانست راه برود و هیچوقت نیازی به لوله تغذیه نداشت، اما مادرش او را مجبور کرده بود این بیماری‌ها را تقلید کند. در سن ۲۳ سالگی تصمیم گرفت دیگر این نقش را بازی نکند و به کمک نیکولاس گودجان، پسری که از طریق اینترنت با او آشنا شده بود، نقشه قتل دی دی را طراحی کرد. جیپسی اکنون دوران محکومیت ۱۰ ساله‌اش را می‌گذراند و گودجان به حبس ابد محکوم شده است.

داستان یک تظاهر

دی دی بلانچارد مادری مذهبی است که به شدت از تنها دخترش مراقبت می‌کند. او به جیپسی رز القا کرده که بیمار است و مشکلات جسمی و فیزیکی بسیاری دارد، در حالی که هیچ‌یک از آن‌ها واقعی نیست. جیپسی با وجود سلامت کامل، مجبور است روی ویلچر بنشیند، عینک ته‌استکانی بزند و به طور مرتب موهایش را از ته بتراشد. در شرایطی که می‌تواند به راحتی غذا بخورد، مادرش او را وادار می‌کند از لولۀ تغذیه استفاده کند. مادر جیپسی تاکید دارد که یگانه دخترش بیماری‌های گوناگونی دارد و همیشه باید تحت مراقبت باشد. به همین دلیل هم جیپسی همیشه همراه مادرش است و حق تنهایی بیرون ‌رفتن را ندارد. با وجود اعتراف پزشکان به سلامتی کامل جیپسی، دی دی بلانچارد تاکید دارد که دخترش دارو مصرف کند و اجازه نمی‌دهد هر غذایی را بخورد.

 با وجود این فشارهای احساسی و بی‌دلیل باز هم جیپسی به آینده امیدوار است و خودش را دختری قوی و متمایز نشان می‌دهد که موفق شده در برابر همه مشکلات زندگی ایستادگی کند.

نشانگان مونشهاوزن: تظاهر برای جلب همدردی

دی‌دی بلانچارد از تنها فرزندش به شکلی افراطی و خطرناک مراقبت می‌کند. او به بیماری روانی نسبتاً نادری به نام «نشانگان مونشهاوزن با وکالت» دچار شده است. این اختلال روانی (https://agahclinic.com/mental-disorders/feigned-disorder/) باعث می‌شود کسی که مسئول مراقبت از دیگری است، عمداً به او آسیب بزند تا بتواند نقش مراقب را طولانی‌تر حفظ کند. در این بیماری، فرد مراقب شرایط یک بیماری شدید را با جزئیاتی باورپذیر و اغلب دراماتیک بازسازی می‌کند؛ حتی تا حدی که علائم بالینی آن را نیز در فرد مقابل ایجاد می‌کند.

نشانگان مونشهاوزن با وکالت نوعی کودک‌آزاری محسوب می‌شود، زیرا والد یا سرپرست با تحریف واقعیت، کودک را بیمار نشان می‌دهد تا توجه و همدردی دیگران را به‌دست آورد. به همین دلیل هم مادر جیپسی دندان‌های او را کشیده تا فرزندش را همیشه شکست‌خورده و ضعیف نشان دهد. اما این پایان کار نیست. چون هر زمانی که دی دی بلانچارد احساس کند دخترش به اعتماد به نفس و انرژی بیشتری نیاز دارد، خیلی سریع با دندان‌های مصنوعی به سراغ او می‌رود تا ثابت کند هنوز هم هدف‌های بسیاری برای جنگیدن وجود دارد.

فیلم‌نامه این سریال آن‌قدر با دقت و وسواس نوشته شده که بیننده را با جزئیات بسیار فراوان تحت تأثیر قرار می‌دهد. برای مثال، در سکانسی می‌بینیم جیپسی که به نشستن روی ویلچر عادت کرده و فکر می‌کند هرگز توان ایستادن ندارد، ناگهان به صورت ناخودآگاه از جایش بلند می‌شود و قدم می‌زند. در نهایت همین ناخودآگاه سرکوب‌شده و محدود جیپسی رز است که باعث نابودی خانواده بلانچارد می شود. زمانی که دی‌دی برای حساسیتی خیالی نسبت به شکر، به دخترش دارو تزریق می‌کند، بیننده با نمایشی تلخ از عشقی آمیخته به تظاهر مواجه می‌شود. ناامیدی و شرم در چشمان گریان جیپسی، تصویری تکان‌دهنده از فطرت انسانی در برابر فریب و سلطه را به نمایش می‌گذارد.

چرا باید سریال «تظاهر» را تماشا کنیم؟

سریال «The act» یک درام روانشناختی است که دو شخصیت اصلی‌اش را زیر ذره‌بین قرار می‌دهد؛ دو انسانی با باورها، عقاید و سبک‌های زندگی متفاوت که عشق و محبت میان‌شان را به سپری برای مخفی‌کردن احساسات‌شان تبدیل کرده‌اند.

به همان میزان که دی دی بلانچارد تلاش می‌کند تا دخترش را درون خانه زندانی کند، جیپسی رز هم با دروغ‌ها، راه های فرار و پنهان‌کاری به دنبال فرصت‌های کوچکی است تا برای چند دقیقه هم که شده طعم آزادی و زندگی طبیعی را بچشد. به همین دلیل وقتی جیپسی متوجه می‌شود که هیچ بیماری و مشکلی ندارد، تصمیمی می‌گیرد که تمام زندگی‌اش را دگرگون می‌کند.

حتی در شرایطی که دی دی بلانچارد در زندگی جیپسی حضور ندارد هم دروغ به بخش مهمی از زندگی دختر داستان تبدیل می‌شود. تظاهر به زیبایی پرنسس‌گونه نشان می‌دهد که چگونه ضربه‌های مداوم و قدرتمند روانی می تواند زندگی هر انسانی را برای همیشه تحت تأثیر قرار می‌دهد. این تریلر روانشناختی داستانش را با دقت روایت می‌کند و بیننده را آهسته آهسته به نقطه اوج و فاجعه نزدیک می‌کند. بازی‌های چشمگیر و روایت بی‌نظیر سریال، بیننده را تا مدت‌ها تحت تأثیر قرار دهد. 

رابطه‌ای ناسالم پشت نقاب محبت

جیپسی و دی‌دی بلانچارد، مادر و دختری که پشت نقاب شادی ظاهری، در مسیر نابودی هستند. داستان زندگی‌ آن‌ها به یکی از تلخ‌ترین ماجراهای جنایی ختم می‌شود. این حادثه تکان‌دهنده ریشه در روابط پیچیده میان مادر و دخترهای این داستان واقعی دارد؛ دی‌دی که بارها از سوی مادرش سرزنش و سرکوب شده و جیپسی که به بازی هولناک مادرش تن داده و با اطاعت بی‌چون و چرا، خشمی عمیق در وجودش جمع شده است. رابطه پیچیده و شکننده مادر و دختر، محور اصلی داستان سریال تظاهر است؛ مادرانی زخمی، آسیب‌پذیر و تنها که پدرها یا غایب‌اند یا رانده شده‌اند و فقط نام‌شان باقی مانده است. همه چیز از دل این روابط میان مادران و دختران‌شان متولد می‌شود؛ دی‌دی و مادرش، جیپسی و دی‌دی، مِل و لیسی (مادر و دختر همسایه).

دی‌دی بر اساس جمله «وقتی درد و رنج بکشی، بیشتر درس می‌گیری» که از مادرش شنیده، راه او را ادامه می‌دهد، اما با بی‌رحمی بیشتر. اگر مادرش با شش ماه زندان و تحمل دوری، تصور می‌کرد به دی‌دی درس زندگی داده، دی‌دی دخترش را روی ویلچر نگه می‌دارد و به زندانی همیشگی خود تبدیل می‌کند؛ زندان‌بانی که جیپسی را مجبور به تحمل درد و رنج می‌کند.

اگر به تحلیل روانشناختی فیلم‌های معروف علاقه‌مندید، وارد صفحه تحلیل روانشناختی فیلم شوید.

زنان آسیب دیده، مردان غایب: قصه تلخ «تظاهر»

در چیدمان شخصیت‌های سریال، دی‌دی و جیپسی در ظاهر نقطه مقابل مِل و لیسی هستند؛ مِل مادری سرد و بی‌تفاوت است که ارتباط صمیمانه‌ای با دخترش لیسی ندارد و تلاشی هم برای نمایش رابطه دوستانه در برابر دیگران نمی‌کند. برعکس، دی‌دی و جیپسی تأکید دارند که بهترین دوستان یکدیگرند. مل و لیسی از دور زندگی همسایه را زیر نظر دارند و با کنجکاوی‌شان به پرسش‌هایی که ممکن است برای بیننده ایجاد شود پاسخ می‌دهند.

سریال در بخشی از داستان، مسیر آگاهی جیپسی را نشان می‌دهد؛ وقتی کم‌کم درمی‌یابد که دنیای واقعی فراتر از خانه صورتی پر از عروسک‌ها و لباس‌های سیندرلا و شخصیت‌های دیزنی است. حضور لیسی، دختر هم‌سن جیپسی، در روشن شدن ذهن او بی‌تأثیر نیست.

دی‌دی اغلب تصویر مادری تنها و فداکار را به نمایش می‌گذارد که با تحمل رنج و سختی دختر بیمارش را بزرگ می‌کند و مانع ورود هر مردی به زندگی او می‌شود؛ در حالی که جیپسی به دنبال کسی است که نجاتش دهد. اما مردانی که وارد زندگی او می‌شوند (چه اسکات و چه نیک) مردانی منفعل‌اند که نیازمند تصمیم‌گیرنده‌ای هستند و جیپسی این نقش را برعهده می‌گیرد. هرچند اسکات کمی راه را برای جیپسی هموار می‌کند، با تشویق او به ساختن صفحه شخصی و جدی گرفتن زندگی، اما انفعال و فرمانبری بیش از حد نیک است که جیپسی را به سرنوشت تلخش می‌رساند.

از این منظر، مردان داستان (پدر برای گرفتن سوابق پزشکی، اسکات برای فرار جیپسی، نیک برای قتل دی‌دی) ابزاری برای رسیدن به آزادی و زندگی طبیعی هستند. در واقعیت، مردان دیگری هم در سرنوشت تلخ دی‌دی و جیپسی تأثیر داشتند؛ پدر دی‌دی که به خاطر رفتارهای او از خانواده فاصله گرفت و پدر جیپسی که در زندگی واقعی تا سال‌ها ملاقات‌هایی با او داشته است. اما در سریال، مردان یا حذف شده‌اند یا نقش مهمی در داستان ندارند و سکان روایت در دست زنانی است که هر یک آسیب دیده‌اند.

اسارت و آزادی

دی‌دی و جیپسی داستان را موازی یکدیگر پیش می‌برند؛ دی‌دی با ذهنی آشفته و بیمار، چهره مادری دلسوز در بیرون و زندان‌بانی جدی در خانه است که برای کنترل جیپسی از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کند. در مقابل، جیپسی زندانی‌ای است که طعم آزادی را اندکی چشیده و با نفرت از زندان‌بانش به دنبال راه نجات می‌گردد.

اوج داستان، نمایش چهره‌ای است که فرسنگ‌ها با خود واقعی‌شان فاصله دارد. در نهایت با ناتوانی دی‌دی، راه برای جیپسی هموار می‌شود، خانه بلانچاردها از نظم و تمیزی می‌افتد و کنترل از دست مادر خارج می‌شود. فرصتی برای حذف همیشگی او و آزادی دختر فراهم می‌شود. اما با همه سختی‌ها و تلخی‌ها، جیپسی تنها در آغوش مادر است که آرامش را می‌یابد، حتی اگر سال‌ها برای فرار از آن تلاش کرده باشد.

جمع بندی

در پایان، بد نیست نگاهی به جمله‌ای از وینیکات داشته باشیم: «یک مادر به‌اندازۀ‌ کافی خوب، نه بی‌نقص، به نیازهای واقعی کودک پاسخ می‌دهد.»

روابط اولیه با مراقبان اصلی‌مان، نقشه‌ای ذهنی در ما شکل می‌دهد؛ نقشه‌ای که تعیین می‌کند چگونه به دیگران نزدیک شویم، از آن‌ها فاصله بگیریم یا حتی الگوهای آشنای گذشته را تکرار کنیم.

سریال‌هایی مثل «اشیای تیز» و «اتاق قرمز» (در قسمت‌های ۴۶ و ۴۷)، نیز پیش از این به سندرم مونشهاوزن از راه وکالت پرداخته‌اند و تا جای ممکن تلاش کرده‌اند چهرۀ پیچیده و دردناک آن را به تصویر بکشند. اگر شما هم تجربه‌هایی از رابطه‌های والد-فرزندی پُرچالش دارید یا چنین الگوهایی ذهن‌تان را درگیر کرده، گفت‌وگو با یک روان‌درمانگر می‌تواند راهی برای شناخت بهتر این نقشه‌های ذهنی و بازنویسی آن‌ها باشد. روان‌درمانگران کلینیک روان‌پویشی آگاه می‌توانند در این مسیر همراه‌تان باشند.