آزار جنسی و شکل‌های مختلف شامل چیست؟

آزار جنسی به رفتارهای کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی با ماهیت جنسی یا جنسیتی گفته می‌شود که ناخواسته هستند و می‌توانند دیگران را معذب یا ناراحت کنند یا تحت فشار بگذارند. اینکه یک رفتار از نظر قانونی آزار جنسی محسوب شود، به شرایط و قوانین محل نیز بستگی دارد. اما از لحاظ روانی، برای فرد حال بدی ایجاد می‌کند و می‌تواند هم برای مردان، هم زنان و هر فردی با هر گرایش جنسی اتفاق بیفتد. آزار جنسی انواع مختلفی از رفتارهای کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی را شامل می‌شود. شناخت انواع مختلف این رفتارها به شما کمک می‌کند تا با تشخیص به‌موقع آن‌ها از خودتان یا دیگران محافظت کنید. در ادامه این مقاله از وب‌سایت آگاه با ما همراه باشید تا با انواع مختلف آزار جنسی، تعرض، تجاوز و تفاوت آن‌ها با یکدیگر آشنا شوید.

انواع آزار جنسی؛ آزار همیشه به شکل تماس فیزیکی نیست

آزار جنسی، تعرض جنسی و سایر شکل‌های خشونت یا سوءاستفادۀ جنسی مفاهیم مرتبط اما متفاوتی هستند. آزار جنسی معمولاً به رفتارهای کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی ناخواسته با ماهیت جنسی یا جنسیتی اشاره دارد، در حالی که تعرض جنسی به رفتار یا تماس جنسی بدون رضایت طرف مقابل اشاره می‌کند. این رفتارها همیشه به تماس یا رابطۀ جنسی منجر نمی‌شود؛ اما طرف مقابل را تحت فشار یا آزار قرار می‌دهند. آزار جنسی محیطی نامناسب، ترسناک یا توهین‌آمیز برای فرد ایجاد می‌کند. این رفتار همیشه کاملاً آشکار نیست و به شکل‌های مختلفی بروز می‌یابد. باتوجه‌به مقاله‌ای در سایت damorelaw شکل‌های مختلف آزار جنسی عبارت‌اند از:

1. آزار جنسی کلامی

آزار جنسی کلامی می‌تواند شامل بیان مطالب نامناسب جنسی، درخواست‌ها یا اظهارنظرهای جنسی دربارۀ فرد باشد؛ به‌ویژه زمانی که این رفتار باعث معذب‌شدن، تحقیر یا تحت فشار قرارگرفتن او شود. اگر فردی با شما دربارۀ موضوعی با محتوای جنسی صحبت کند و باعث ‌شود احساس ناراحتی یا معذب بودن کنید، ممکن است در معرض آزار جنسی کلامی باشید. نمونه‌هایی از آزار جنسی کلامی عبارت‌اند از:

• درخواست یا ابراز تمایل به برقراری تماس یا رابطۀ جنسی
• استفاده از الفاظ و عبارات جنسی
• گفتن متلک جنسی
• تعریف‌کردن لطیفه‌ها و شوخی‌های جنسی
• اظهارنظرهای جنسی‌شده، تحقیرآمیز یا نامناسب دربارۀ بدن یا ظاهر فرد
• صحبت‌کردن با لحن جنسی
• استفاده از عبارات یا خطاب‌های جنسی یا صمیمانه‌ای که برای فرد نامناسب هستند
• فرستادن پیام‌ها و کامنت‌های جنسی

2. آزار جنسی غیرکلامی

آزار جنسی غیرکلامی شامل رفتارهای جنسی یا جنسیتی ناخواسته‌ای است که بدون استفاده از گفتار یا تماس فیزیکی مستقیم انجام می‌شوند. این رفتارها می‌توانند از طریق حرکات، نگاه‌ها، پیام‌های تصویری یا سایر شیوه‌های ارتباطی بروز کنند. یعنی این رفتارها به‌صورت غیرکلامی انجام می‌شود؛ اما به تماس فیزیکی هم نمی‌رسد. برای مثال، خیره‌شدن مکرر یا جنسی‌شده به بدن دیگران در صورتی که ناخواسته و برایشان آزاردهنده باشد، می‌تواند مصداق آزار جنسی باشد. نمونه‌های دیگر این رفتارها شامل موارد زیر است:

• برهنه کردن خود در برابر فرد دیگر
• مسدودکردن مسیر یا جلوگیری از خروج فرد، در صورتی که به‌عنوان بخشی از فشار یا اجبار جنسی انجام شود
• بوسه‌فرستادن، چشمک‌زدن یا حرکات جنسی در صورتی که در زمینه‌ای نامناسب و آزاردهنده انجام شوند و طرف مقابل آن را نخواهد
• نشان‌دادن تصاویر یا ویدئوهایی با محتوای جنسی
• تعقیب کردن یا تحت‌نظرگرفتن دیگران با انگیزۀ جنسی، به‌ویژه زمانی که ناخواسته و تکرارشونده باشد
• فرستادن عکس‌های خصوصی برای یک نفر بدون اجازه یا میلش
• پرسیدن مکرر یا نامتناسب دربارۀ زندگی یا تجربۀ جنسی فرد، بدون رضایت یا در شرایطی که چنین پرسش‌هایی ضروری نیستند و تناسبی ندارند
• درخواست مکرر رابطه یا رفتار جنسی، به‌ویژه زمانی که با فشار، تهدید یا سوءاستفاده از موقعیت فرد همراه باشد

3. آزار جنسی فیزیکی

آزار جنسی فیزیکی می‌تواند شامل تماس بدنی با ماهیت جنسی باشد که فرد برای آن رضایت نداده یا آن را نمی‌خواهد. این رفتارها می‌توانند از تماس‌های جنسی ناخواسته تا رفتارهای شدیدتر را دربرگیرند. این نوع رفتارها طیف گسترده‌ای دارند و از رفتارهای به‌ظاهر جزئی مثل لمس بدون اجازۀ بدن دیگران تا رفتارهای شدیدتر را در برمی‌گیرند. این رفتارها می‌تواند پیامدهای شدیدتری برای فرد آزاردیده داشته باشد و بر سلامت روانی و جسمی او تأثیر منفی بگذارند. برخی از نمونه‌های آزار جنسی فیزیکی عبارت‌اند از:

• هر نوع لمس ناخواسته بدن مثل دست‌زدن یا گرفتن قسمتی از بدن فرد
• در آغوش گرفتن یا بوسیدن فرد بدون اجازه
• نزدیک‌شدن یا چسبیدن جنسی به فرد، به‌گونه‌ای که حریم بدنی او نقض شود (بدون رضایت او)

تعرض جنسی چیست؟

بر اساس مقاله‌ای در سایت scienceinsights تعرض جنسی به رفتار یا تماسی جنسی گفته می‌شود که بدون رضایت متقابل طرفین انجام شود. تعرض جنسی ممکن است با زور یا تهدید همراه باشد، اما استفاده از خشونت فیزیکی برای وقوع آن ضروری نیست. فرد ممکن است به دلیل بیهوشی، خواب، مصرف الکل یا مواد، سن، ناتوانی در تصمیم‌گیری یا شرایط دیگری نتواند رضایت دقیقی بدهد.

این اصطلاح طیف گسترده‌ای از رفتارهای مختلف مثل  لمس بدن تا تجاوز را دربر می‌گیرد. این رفتارها معمولاً از طریق استفاده از زور، تهدید، خشونت یا سوءاستفاده از فردی که توانایی تصمیم‌گیری یا ابراز رضایت ندارد اتفاق می‌افتد. وجه مشترک تمام شکل‌های تعرض جنسی، نبود رضایت معتبر برای رفتار جنسی موردنظر است؛ این وضعیت می‌تواند به دلایل مختلفی مانند اجبار، تهدید یا ناتوانی فرد در رضایت دادن ایجاد شود.

نمونه‌هایی از رفتارهایی که می‌توانند تعرض محسوب شوند

همان‌طور که گفتیم تعرض جنسی دامنۀ گسترده‌ای از رفتارها را در برمی‌گیرد که برخی از آن‌ها شامل موارد زیر است:

• واردکردن اندام بدن یا یک شیء به واژن یا مقعد فرد
• اقدام به تجاوز یا تلاش برای برقراری دخول بدون رضایت فرد
• انجام رابطۀ جنسی دهانی بدون رضایت فرد
• لمس یا بوسیدن بخش‌های خصوصی بدن؛ از رو یا زیر لباس
• مجبور کردن فرد به انجام رفتارهای جنسی برای فرد آزارگر
• تهیه، ضبط یا انتشار تصاویر یا ویدئوهای جنسی یا خصوصی فرد بدون رضایت او که می‌تواند در برخی شرایط مصداق سوءاستفاده جنسی یا خشونت جنسی در فضای مجازی باشد.

 تفاوت آزار جنسی و تعرض جنسی چیست؟

آزار جنسی و تعرض جنسی در برخی ویژگی‌ها با یکدیگر مشترک هستند؛ اما تفاوت‌های مهمی نیز دارند. آزار جنسی معمولا از طریق رفتارهای جنسی کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی اتفاق می‌افتد. این رفتارها لزوماً رفتارهای جنسی آشکاری نیستند؛ ولی محیطی آزاردهنده برای فرد ایجاد کرده و او را معذب می‌کنند. آزار جنسی و تعرض جنسی مفاهیم مرتبط اما متفاوتی هستند. آزار جنسی معمولاً به رفتارهای کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی ناخواسته با ماهیت جنسی یا جنسیتی اشاره دارد. تعرض جنسی به رفتار یا تماس جنسی بدون رضایت معتبر گفته می‌شود و لزوماً با خشونت فیزیکی همراه نیست. برخی رفتارها، مانند لمس جنسی ناخواسته، بسته به شرایط می‌توانند در هر دو مفهوم قرار بگیرند.

 تجاوز جنسی چیست و چه تفاوتی با تعرض دارد؟

تجاوز جنسی نوعی از تعرض جنسی است که معمولاً به دخول جنسی بدون رضایت معتبر اشاره دارد. جزئیات اینکه چه نوع دخولی در تعریف تجاوز قرار می‌گیرد، در قوانین مختلف متفاوت است. تعرض جنسی اصطلاحی گسترده‌تر از تجاوز است که انواع مختلف رفتارهای جنسی بدون رضایت را در برمی‌گیرد. هر تجاوز جنسی نوعی تعرض جنسی محسوب می‌شود، اما هر تعرض جنسی لزوماً تجاوز جنسی نیست.

 رضایت جنسی چیست و چه زمانی وجود ندارد؟

رضایت معتبر یکی از عوامل اصلی در تشخیص قانونی و اخلاقی بسیاری از رفتارهای جنسی است. رضایت یعنی فرد با آگاهی و اختیار، با انجام رفتار جنسی موردنظر موافقت کند؛ بااین‌حال، شرایط قانونی رضایت در کشورهای مختلف متفاوت است. این تعریف چند نکته مهم را در برمی‌گیرد:

• رضایت باید آزادانه و بدون اجبار یا تهدید داده شود. فشار، تهدید، اجبار یا سوءاستفاده از موقعیت فرد می‌تواند اعتبار رضایت را از بین ببرد. رضایتی که از طریق فشار، تهدید، اجبار، اصرارکردن، ایجاد احساس گناه یا دستکاری روانی به‌دست‌آمده باشد قابل‌قبول نیست.
• سکوت و مقاومت نکردن به معنای رضایت نیست. فردی که در برابر تجاوز یا تعرض فریز شده، سکوت کرده یا مقاومت نمی‌کند لزوما برای انجام رفتار جنسی رضایت نداده است.
• وجود رابطۀ عاطفی، نامزدی و حتی ازدواج به این معنا نیست که فرد همیشه برای برقراری رابطۀ جنسی رضایت دارد. هر فردی در هر رابطه‌ای حق دارد دربارۀ بدن و روابط جنسی خود تصمیم بگیرد و به رابطۀ جنسی «نه» بگوید.
• پوشیدن لباس‌های باز، رفتن به خانۀ کسی یا قرار گرفتن در محلی خلوت نشان‌دهندۀ رضایت فرد برای رابطۀ جنسی نیست.
• اگر فرد به دلیل مصرف الکل یا مواد به حدی دچار اختلال شده باشد که نتواند موقعیت را درک کند، تصمیم بگیرد یا رضایت خود را بیان کند، نمی‌تواند رضایت معتبر برای فعالیت جنسی بدهد. صرف مصرف الکل یا مواد به‌تنهایی به این معنا نیست که فرد توانایی رضایت ندارد.
• افرادی که زیر سن قانونی هستند یا به دلیل یک ناتوانی یا اختلال ذهنی، توانایی درک آنچه در حال رخ‌دادن است را ندارند نمی‌توانند رضایت قابل‌قبول ارائه دهند و برقراری رابطۀ جنسی با آن‌ها نوعی تعرض است. در بسیاری از نظام‌های حقوقی، کودکان یا افراد زیر سن قانونی نمی‌توانند برای برخی رفتارهای جنسی رضایت قانونی بدهند. همچنین داشتن ناتوانی جسمی، ذهنی یا روانی به‌خودی‌خود به معنای ناتوانی در رضایت نیست؛ مسئله اصلی این است که آیا فرد در آن موقعیت توانایی درک، تصمیم‌گیری و اعلام رضایت را دارد یا خیر.

 آزار جنسی در چه محیط‌هایی اتفاق می‌افتد؟

آزار جنسی محدود به یک مکان یا موقعیت خاص نیست و می‌تواند در هر محیط و در هر رابطه‌ای اتفاق بیفتد. این محیط‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• آزار جنسی در محیط کار

محیط کار یکی از موقعیت‌هایی است که در آن نابرابری قدرت می‌تواند احتمال آزار جنسی را افزایش دهد. این رفتار ممکن است از سوی مدیر، سرپرست، همکار یا حتی مشتری رخ دهد. برای مثال، پیشنهاد مزایای شغلی در ازای رفتار یا رابطۀ جنسی. شوخی‌ها و اظهارنظرهای جنسیِ آزاردهنده می‌توانند در شرایطی مصداق آزار جنسی در محیط کار باشند.

• آزار جنسی در محیط آموزشی

مدرسه، دانشگاه، کلاس‌های خصوصی و سایر محیط‌های آموزشی ممکن است محل وقوع آزار جنسی باشند. در این فضاها، آزار می‌تواند میان دانشجویان یا از سوی معلم یا استاد نسبت به دانش‌آموز یا دانشجو اتفاق بیفتد. در واقع تفاوت سنی و وابستگی فرد به ارزیابی استاد شرایط را برای سوءاستفاده از قدرت فراهم می‌کند.

• آزار جنسی در فضای مجازی

گسترش شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌های ارتباطی باعث شده است آزار جنسی شکل‌های جدیدی پیدا کند. در فضای مجازی فرد آزارگر می‌تواند بدون حضور فیزیکی، رفتارهای جنسی را از طریق پیام، تصویر، ویدئو یا سایر ابزارهای ارتباطی انجام دهد.

• آزار جنسی در روابط عاطفی و خانوادگی

در روابط عاطفی نیز رضایت باید آزادانه و متناسب با هر رفتار جنسی وجود داشته باشد. فشار برای برقراری رابطۀ جنسی، اجبار به انجام رفتارهای جنسی یا وادارکردن فرد به ارسال تصاویر خصوصی می‌تواند مصداق اجبار یا خشونت جنسی باشد. در برخی روابط، فرد آزارگر ممکن است از وابستگی عاطفی، مالی یا ترس فرد مقابل از جدایی برای اعمال فشار استفاده کند. در روابط خانوادگی نیز آزار جنسی می‌تواند از سوی یکی از اعضای خانواده یا خویشاوندان به‌خصوص در مورد کودکان و نوجوانان اتفاق بیفتد.

 چرا بعضی افراد آزار جنسی را گزارش نمی‌کنند؟

بسیاری از افرادی که آزار جنسی را تجربه می‌کنند، به دلایل مختلف از گزارش‌دادن آن خودداری می‌کنند. این دلایل عبارت‌اند از:

• ترس از قضاوت و سرزنش:گاهی در جامعه به‌جای تمرکز بر رفتار فرد آزارگر، رفتار، لباس، روابط یا تصمیم‌های قربانی مورد قضاوت قرار می‌گیرد. انگار که خود فرد در وقوع آزار نقش داشته است. به همین دلیل ممکن است فرد برای فرار از قضاوت و سرزنش از گزارش‌دادن منصرف شود.
• واکنش‌های روانی:آزار جنسی می‌تواند تجربه‌ای آسیب‌زا باشد و احساساتی مانند شوک، سردرگمی، ترس، شرم و گناه، انکار یا فراموشی ایجاد کند. همچنین برخی افراد، ممکن است خودشان را مقصر بدانند یا درباره درستی برداشتشان از این اتفاق شک کنند. تجربه این واکنش‌های روانی باعث می‌شود بسیاری از افراد آزار جنسی را گزارش نکنند.
• ترس از انتقام یا ازدست‌دادن شغل: یکی از دیگر از دلایلی که افراد آزار جنسی را گزارش نمی‌کنند، ترس از اتفاقاتی مثل اخراج از محل کار، کاهش درآمد یا ازدست‌دادن پیشرفت شغلی است. شخص آزاردیده ممکن است تصور کند که اعتراض‌کردن مشکل را حل نمی‌کند و حتی موقعیت شغلی او را نیز به خطر می‌اندازد.
• وابستگی مالی یا عاطفی:وابستگی مالی یا عاطفی به فرد آزارگر می‌تواند تصمیم‌گیری را برای فرد آسیب‌دیده سخت‌تر کند. برای مثال، ممکن است فرد آزارگر همسر، پارتنر یا اینکه فرد همچنان به او علاقه‌مند باشد. شکایت یا گزارش‌دادن ممکن است برای فرد با خطر از دست دادن حمایت مالی، محل زندگی یا رابطه همراه باشد و همین نگرانی‌ها ممکن است باعث شود فرد تصمیم بگیرد فعلاً موضوع را گزارش نکند.
• ترس از باور نشدن:گاهی برخی افراد از ترس از اینکه دیگران حرفشان را باور نکنند، سکوت می‌کنند. برای مثال ممکن است آزارگر فردی بانفوذ یا دارای اعتبار اجتماعی باشد و اطرافیان به دلیل شناخت قبلی، ادعای فرد آسیب‌دیده را باور نمی‌کنند.
• آشنابودن فرد آزارگر: یکی از دلایل مهم گزارش‌نشدن آزار جنسی این است که فرد آزارگر غریبه نیست و یکی از اعضای خانواده، دوست، همکار، استاد و.. است. فرد به دلیل نگرانی بابت بهم‌خوردن روابط خانوادگی، شغلی یا اجتماعی‌اش از از گزارش‌دادن منصرف می‌شود.

 اگر مورد آزار یا تعرض جنسی قرار گرفتیم چه‌کار کنیم؟

اگر شما یا فردی که می‌شناسید مورد تعرض جنسی قرار گرفته‌اید، بهتر است مراحل زیر را انجام دهید:

 اولویت اول، حفظ امنیت

قبل از هر چیز از فرد متجاوز دور شوید و به یک نقطه امن بروید. سپس با یکی از دوستان یا اعضای خانواده‌تان که معمولاً در دسترس است تماس بگیرید. اگر نمی‌توانستید تماس بگیرید تلاش کنید یک فرد امن در اطرافتان پیدا کنید و از او کمک بخواهید.

 ثبت و نگهداری شواهد

اگر فرد قصد دارید معاینۀ پزشکی قانونی انجام دهید، بهتر است پیش از معاینه به حمام نروید و لباس‌های مرتبط را نشویید؛ زیرا ممکن است برخی شواهد از بین بروند. لباس‌ها و سایر اقلام مرتبط را در کیسه‌های کاغذی تمیز نگهداری کنید. بااین‌حال، نیازهای فوری پزشکی همیشه در اولویت هستند و برای دریافت درمان نباید مراقبت پزشکی را به تأخیر انداخت. در معاینۀ پزشکی قانونی، در صورت مناسب‌بودن شرایط، ممکن است نمونه‌هایی برای بررسی و شناسایی شواهد از جمله DNA  جمع‌آوری شود.

هرگونه مدارک و شواهد دیگر را که مربوط به تعرض هستند جمع‌آوری و ثبت کنید. همچنین جزئیات حادثه، از جمله تاریخ و ساعت وقوع آن را یادداشت کنید. دقیقاً بنویسید چه اتفاقی افتاده، فرد آزارگر از چه کلمات یا عباراتی استفاده کرده و شما چگونه واکنش نشان داده‌اید.

دریافت حمایت پزشکی و روان‌شناختی

برای ارزیابی آسیب‌های جسمی، پیشگیری اضطراری از بارداری در صورت نیاز، ارزیابی و پیشگیری یا درمان عفونت‌های منتقله از راه جنسی و بررسی احتمال نیاز به پیشگیری پس از مواجهه با  HIV، می‌توان از خدمات پزشکی کمک گرفت. نوع مراقبت به شرایط فرد و زمان سپری‌شده از حادثه بستگی دارد.

چگونه با فردی که قربانی آزار جنسی شده رفتار کنیم؟

وقتی یکی از نزدیکانتان به شما می‌گوید که مورد آزار جنسی قرار گرفته است، حضور، توجه و همدلی‌تان می‌تواند کمک بزرگی به او کند. وقتی در این موقعیت باشید، شاید سردرگم شوید و ندانید چه بگویید یا چگونه واکنش نشان دهید. نکات زیر از وب‌سایت rainn می‌تواند به شما کمک کند:

• به استقلال و حق انتخاب او احترام بگذارید. او را برای صحبت‌کردن دربارۀ اتفاقی که افتاده، گزارش‌دادن به پلیس و انجام معاینه پزشکی تحت‌فشار قرار ندهید. اجازه دهید خودش تصمیم بگیرد.
• با همدلی و دلسوزی به صحبت‎هایش گوش دهید. از نشان‌دادن واکنش‌های شدید نیز خودداری کنید.
• نیاز نیست درباره آنچه اتفاق افتاده تحقیق کنید و سوالات زیادی بپرسید. به جای آن فقط به صحبت‌های فرد گوش دهید.
• از پرسیدن سؤال‌هایی مثل مطمئنی؟ خودداری کنید. به‌جای آن به او نشان دهید که احساسات و تجربه‌هایش را درک و باور کرده‌اید.
• از سرزنش‌کردن او خودداری کنید. مثلاً نگویید حتماً لباست باز بوده یا نباید الکل مصرف می‌کردی. با این کار او احساس می‌کند خودش در این اتفاق مقصر بوده است.
• به او بگویید که می‌توانید برای مراجعه به پزشک، پلیس یا روان‌شناس همراهش بروید. حضور و همراهی شما می‌تواند به او احساس امنیت و ثبات بیشتری بدهد.
• لازم نیست شما همه چیز را درست کنید یا برای تمام مشکلات راه‌حل پیدا کنید. کافی است در کنار او باشید، به حرف‌هایش گوش دهید و فضایی امن برایش فراهم کنید.

 باورهای غلط دربارۀ آزار و تجاوز جنسی

باورهای نادرست و تصورات اشتباه دربارۀ آزار و تجاوز جنسی ریشه‌های عمیقی در فرهنگ و تابوهای جنسی دارند. این باورها بر نحوه درک و واکنش ما نسبت به این مسائل و همچنین برخورد ما با یک فرد آزاردیده تأثیر زیادی دارند. اصلاح این باورها می‌تواند به ایجاد نگرشی دقیق‌تر، حمایتگرتر و محترمانه‌تر نسبت به افراد آسیب‌دیده کمک کند.

برخی از این باورهای غلط شامل موارد زیر است:

• «مردان قربانی آزار جنسی نمی‌شوند»:این باور نادرست است؛ هر شخصی با هر جنسیتی می‌تواند قربانی آزار یا تعرض جنسی شود.
• «آزار جنسی حتماً باید شامل تماس فیزیکی باشد»: آزار جنسی می‌تواند بدون هیچ‌گونه تماس فیزیکی و به‌صورت کلامی هم اتفاق بیفتد. مثلاً درخواست رابطه جنسی یا بیان مطالب جنسی نامناسب نوعی آزار جنسی محسوب می‌شوند.
• «اگر قربانی لباس نامناسب پوشیده باشد، خودش مقصر است»: تجاوز، مسئولیت تعرض و آزار جنسی به طور کامل بر عهدۀ فرد آزارگر است. هیچ نوع لباس، رفتار یا سبک زندگی، مجوز تعرض جنسی به فرد دیگری را نمی‌دهد.
• «اگر افراد از مکان‌های خطرناک دوری کنند، می‌توانند از تعرض جنسی جلوگیری کنند»:سوءاستفاده جنسی می‌تواند برای هر فردی، در هر مکانی و در هر زمانی اتفاق بیفتد. این اتفاق را نمی‌توان به رفتارهای فرد قربانی نسبت داد.
• «اگر مقاومت نکرده، پس رضایت داشته است»:گاهی اوقات برخی افراد در برابر چنین اتفاقاتی دچار حالتی به نام فریز می‌شوند. یعنی فرد نمی‌تواند از خودش دفاع کند، مخالفت کند یا حتی کلمه‌ای صحبت کند. عدم مقاومت فرد به معنای داشتن رضایت نیست.
• «اگر چند روز گذشته باشد، دیگر کاری نمی‌توان کرد»:گذشت زمان به این معنا نیست که فرد دیگر نمی‌تواند برای دریافت حمایت یا پیگیری موضوع اقدام کند؛ اما شاید گزینه‌های محدودتری داشته باشد. بهتر است دراین‌رابطه با یک وکیل یا مددکار مشورت کند.
• «اگر قبلاً با فرد رابطه داشته، دیگر نمی‌تواند تعرض باشد»:این باور نادرست است. داشتن رابطۀ عاطفی، جنسی یا حتی ازدواج به این معنا نیست که طرف مقابل برای هر نوع رابطه جنسی رضایت دارد. رضایت باید در هر موقعیت وجود داشته باشد. حتی هر فرد حق دارد در هر لحظه از ادامه یک رفتار جنسی منصرف شود.

 آزار جنسی از نظر روانی چه پیامدهایی دارد؟

پیامدهای آزار جنسی بسیار فراتر از خود حادثه هستند و می‌توانند برای مدتی طولانی بر زندگی فرد تأثیر بگذارند. افراد آزاردیده معمولاً با مشکلات قابل‌توجهی در سلامت روان و جسم مواجه می‌شوند. در ادامه راجع به این مشکلات و پیامدها بیشتر صحبت می‌کنیم:

 پیامدهای روانی

تعرض جنسی می‌تواند پیامدهای روان‌شناختی کوتاه‌مدت یا طولانی‌مدتی داشته باشد. شدت، نوع و مدت این واکنش‌ها در افراد مختلف متفاوت است. در ساعات و روزهای پس از حادثه، معمولاً بسیاری از افراد آزاردیده احساس شوک، سردرگمی، اضطراب، خشم و بی‌حسی عاطفی را تجربه می‌کنند. یک نفر ممکن است آنچه اتفاق افتاده را کم‌اهمیت جلوه دهد و راجع به آن فکر نکند. یک نفر دیگر ممکن است جزئیات اتفاقی که رخ‌داده را فراموش کند و فقط تصویر مبهمی به یاد بیاورد. یکی دیگر از واکنش‌های اولیه که برخی تجربه می‌کنند سرزنش خود، احساس گناه، شرم و سردرگمی است.

در روزها و هفته‌های بعد، برخی افراد ممکن است علائم پس از سانحه مانند کابوس، خاطرات مزاحم، اختلال خواب، مشکل تمرکز یا احساس ناامنی را تجربه کنند. در بعضی افراد، این علائم ممکن است ادامه پیدا کنند و به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) منجر شوند. این اختلال پیامدهای دیگری نیز به دنبال دارد. برای مثال، یک شخص ممکن است از افراد دیگری که شبیه متجاوز هستند دوری کند یا کلا از روابط عاطفی و صمیمیت فیزیکی فاصله بگیرد. ممکن است فردی در اعتمادکردن به دیگران دچار مشکل شود یا دائماً احساس کند که دنیا مکانی ناامن است. همچنین برخی افراد پس از مدتی با افسردگی، اضطراب یا مشکلات مربوط با مصرف مواد مواجه می‌شوند.

 پیامدهای جسمی

پیامدهای تعرض جنسی می‌تواند خود را به شکل علائم جسمی نیز نشان دهد. فشارهای روانی می‌توانند به بروز علائمی مانند دردهای عضلانی، سردرد، اختلالات خواب، تغییرات وزن، تهوع و حتی مشکلات مزمنی مانند فشارخون بالا منجر شوند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تجربۀ خشونت جنسی با افزایش خطر برخی مشکلات جسمی و روانی، از جمله دردهای مزمن، برخی مشکلات قلبی، مشکلات سلامت جنسی و تولیدمثلی و اختلالات خوردن ارتباط دارد.

 چه زمانی مراجعه به روان‌شناس ضروری است؟

تجاوز، تعرض، آزار و سایر اشکال خشونت جنسی یکی از آسیب‌زاترین و تلخ‌ترین تجربه‌های زندگی هستند. این تجربه‌ها علاوه بر ایجاد احساس تحقیر، شرم و گناه ممکن است پیامدهای روانی شدیدتری مثل افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه، اختلالات خواب و خوردن، افزایش احتمال مصرف مواد، آسیب‌زدن به خود و افکار خودکشی به همراه داشته باشند. به همین دلیل، مراجعه به یک روان‌شناس حرفه‌ای و دریافت حمایت پس از تجربه تعرض جنسی اهمیت زیادی دارد. روان‌درمانی به فرد کمک می‌کند از پیامدهای این تجربه راحت‌تر عبور کند. در چنین شرایطی کلینیک آگاه در کنار شماست تا بتوانید در یک محیط امن با این تجربه تلخ کنار بیایید.

 جمع‌بندی

در این مقاله راجع به انواع مختلف آزار، تعرض و تجاوز جنسی و تفاوت آن‌ها با یکدیگر صحبت کردیم. همان‌طور که گفتیم آزار جنسی می‌تواند شامل رفتارهای کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی ناخواسته با ماهیت جنسی یا جنسیتی باشد، در حالی که تعرض جنسی به رفتار یا تماس جنسی بدون رضایت معتبر اشاره دارد. این رفتارها ممکن است در محیط‌های مختلفی مانند محل کار، محیط‌های آموزشی، فضای مجازی و روابط عاطفی و خانوادگی رخ دهد. همچنین ممکن است کاملاً آشکار نباشد و به‌صورت کلامی، غیرکلامی یا فیزیکی بروز یابند. اگر خودتان یا یکی از دوستانتان آزار جنسی مورد آزار یا تعرض قرار گرفتید؛ ابتدا به یک مکان امن بروید با فردی که به او اعتماد دارید، تماس بگیرید. سپس در صورت امکان هر مدرک مرتبطی که دارید را جمع‌آوری و ثبت کنید. درنهایت بهتر است اگر احساس نیاز می‌کنید در اسرع وقت با یک روان‌شناس صحبت کنید.

 سؤالات متداول

1. آیا لمس‌کردن بدون رضایت آزار جنسی محسوب می‌شود؟ بله، لمس‌کردن بدون اجازه می‌تواند آزار جنسی محسوب شود.
2. تفاوت تعرض جنسی و تجاوز چیست؟ تعرض جنسی طیف مختلفی از رفتارهای جنسی بدون رضایت طرف مقابل را در بر بگیرد. تجاوز برقراری رابطه جنسی بدون رضایت فرد است که در آن دخول اتفاق می‌افتد.
3. آیا سکوت به معنی رضایت است؟ خیر. سکوت به‌تنهایی به معنای رضایت نیست. ممکن است فرد به دلیل ترس، شوک، احساس ناتوانی، سکوت کند و نتواند مخالفت خود را نشان دهد.

سایر منابع:

What is Sexual Harassment? Recognizing and Combating It » Gender Studies