واژینیسموس چیست؟

واژینیسموس یکی از اختلالات جنسی زنان است که در آن عضلات واژن هنگام دخول به شکل غیرارادی و بدون کنترل منقبض می‌شوند؛ در نتیجه دخول غیرممکن یا بسیار دردناک می‌شود. این تجربه‌ای تلخ و آزاردهنده برای زنان دچار واژینیسموس است و متأسفانه این اختلال نه‌تنها کیفیت رابطه جنسی، بلکه روابط عاطفی و اعتماد به ‌نفس را هم تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. اما خوشبختانه این اختلال قابل ‌درمان و بهبودی است و روش‌های مختلفی برای درمان آن وجود دارد.

در ادامه این مطلب از وبلاگ کلینیک روان‌پویشی آگاه راجع ‌‌به اینکه واژینیسموس چیست؟ چرا بروز می‌یابد؟ و سپس روش‌های درمان آن مفصل صحبت می‌کنیم.

واژینیسموس چیست؟

واژینیسموس یکی از رایج‌ترین اختلال‌های جنسی در زنان است که نخستین ‌بار در سال ۱۸۶۲ توسط ماریون سیمز، متخصص زنان آمریکایی، به‌عنوان یک اصطلاح پزشکی مطرح شد. به زبان ساده، واژینیسموس اختلالی است که در آن عضلات کف لگن در واکنش به هرگونه دخول به‌صورت غیرارادی منقبض می‌شوند و باعث می‌شود واژن دچار اسپاسم و انقباضات دردناک شود. متأسفانه فرد بر این اتفاق هیچ کنترلی ندارند و در نتیجه دخول واژینال دشوار، دردناک یا حتی غیرممکن می‌شود.

 منظور از دخول واژینال هر نوع دخول مثل دخول در رابطه جنسی، استفاده از تامپون یا کاپ‌های قاعدگی، معاینه یا انجام آزمایش پاپ‌اسمیر است. دلایل بروز این اتفاق متفاوت‌اند؛ گاهی منشأ روان‌شناختی دارد و واکنش بدن در برابر اضطراب، ناراحتی، ترس یا تجربه‌های تروماتیک است. گاهی هم ممکن است به مشکلات جسمی مرتبط باشد یا حتی هیچ دلیل مشخصی نداشته باشد.

انواع واژینیسموس

بر اساس مطلبی در سایت healthline اختلال واژینیسموس به دو نوع واژینیسموس اولیه و ثانویه تقسیم می‌شود. این دو در زمان شروع، علت و موارد دیگری متفاوت هستند که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شویم:

• واژینیسموس اولیه: افرادی که واژینیسموس اولیه دارند، از اولین تجربه دخول واژینال، انقباض و اسپاسم را در عضلات واژنشان تجربه کرده‌اند و این اتفاق در هر شرایطی تکرار شده است.
• واژینیسموس ثانویه: اما افرادی که واژینیسموس ثانویه یا اکتسابی دارند، معمولاً در گذشته با دخول واژینال مشکلی نداشته‌اند؛ اما در یک مقطع زمانی به دلایل مختلفی دچار این اختلال می‌شوند و دخول برای آن‌ها غیرممکن می‌شود.

همچنین بخوانید از سکس خسته کننده

علائم واژینیسموس

حالا که با واژینیسموس و انواع آن آشنا شدیم، باید علائم آن را هم بشناسیم. علائم واژینیسموس به دودسته علائم جسمی و روانی تقسیم می‌شوند که این علائم می‌توانند از خفیف تا شدید متغیر باشند. در ادامه هریک از این علائم را جداگانه معرفی می‌کنیم:

علائم جسمی

• برخی علائم و نشانه‌های جسمانی واژینیسموس عبارت‌اند از:
• انقباض غیرارادی یا سفت ‌شدن عضلات کف لگن و منقبض شدن
• درد و ناراحتی هنگام دخول واژینال مثل رابطه جنسی، وارد کردن تامپون یا انجام معاینه زنان
• احساس فشار یا سفتی در ناحیه لگن هنگام دخول واژینال
• غیرممکن‌ بودن دخول و ناتوانی در برقراری رابطه جنسی واژینال
• تجربه رابطه جنسی ناخوشایند با احساس سوزش، تیرکشیدن و درد شدید
• واکنش‌های غیرارادی مثل توقف یا تند شدن تنفس، تپش قلب و لرزش هنگام برقراری رابطه جنسی

علائم روانی

افراد دچار واژینیسموس برخی علائم روانی و عاطفی را نیز تجربه می‌کنند که برخی از آن‌ها شامل موارد زیر است:

• تجربه احساسات منفی مثل اضطراب یا ترس
• اجتناب از موقعیت‌هایی که منجر به دخول می‌شوند؛ مانند فعالیت جنسی یا مراجعه به پزشک زنان
• احساس ناامیدی، شرم یا گناه به دلیل ناتوانی در برقراری رابطه جنسی واژینال
• ایجاد مشکل در صمیمیت جنسی و افزایش تنش در روابط زوجین
• کاهش میل جنسی و علاقه به فعالیت جنسی به دلیل احساس درد

دریافت مشاوره جنسی و زناشویی

دلایل ابتلا به واژینیسموس چیست؟

هرچند واژینیسموس اختلال جسمانی است و برخی مشکلات جسمانی مثل ابتلا به عفونت واژن می‌توانند باعث بروز آن شود؛ اما عوامل روان‌شناختی هم نقش پررنگی در شکل‌گیری و تداوم این اختلال دارند. در ادامه باتوجه‌ به مقاله‌ای در سایت allohealth برخی از این عوامل روان‌شناختی را بررسی می‌کنیم:

•  باورهای فرهنگی منفی

 در بعضی خانواده‌ها و فرهنگ‌ها، صحبت درباره رابطه جنسی تابو است و این اتفاق باعث می‌شود برخی افراد نسبت به رابطه جنسی احساس شرم یا گناه داشته باشند. اما میل جنسی بخشی طبیعی از وجود ما است و وقتی با این احساسات منفی همراه شود، یک تعارض درونی شکل می‌گیرد. این تعارض ممکن است به‌صورت واکنش جسمی، مثل انقباض واژن بروز یابد تا از برقراری رابطه جنسی جلوگیری کند. همچنین این افراد در زمان رابطه جنسی به‌جای آرامش و لذت، دچار احساس گناه، اضطراب و تنش می‌شوند.

•  ترس و اضطراب

 واژینیسموس گاهی در نتیجه اضطراب یا استرس مربوط به مسائل جنسی آغاز می‌شود. برای مثال ترس از درد هنگام دخول، ترس از بارداری ناخواسته یا حتی نگرانی درباره ابتلا به بیماری‌های مقاربتی می‌تواند باعث انقباض غیرارادی عضلات شود. حتی شنیدن داستان‌های منفی درباره رابطه جنسی هم برای شکل‌گیری این واکنش کافی است. البته این ترس و نگرانی معمولاً به دلیل ناآگاهی درباره نحوه عملکرد بدن و کمبود آموزش‌های جنسی ایجاد و حتی تشدید می‌شود.

•  مشکلات عاطفی در رابطه دونفره

 رابطه جنسی سالم نیاز به صمیمیت، اعتماد و امنیت دارد. پس اگر در رابطه دونفره تنش، بی‌اعتمادی یا تعارض‌های مختلفی وجود داشته باشد، منجر به ایجاد احساس ناامنی و عدم صمیمیت می‌شود. در نتیجه این احساسات می‌تواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم موجب انقباض عضلات و ناتوانی در برقراری رابطه جنسی واژینال شود.

•  اعتمادبه‌نفس پایین

گاهی اوقات احساس نارضایتی از بدن، اعتمادبه‌نفس پایین یا داشتن تصویر منفی از بدن هم باعث ایجاد تنش و مقاومت در عضلات می‌شود. همچنین تجربه اضطراب عملکردی نیز این مشکل را تشدید می‌کند. اضطراب عملکردی یعنی فرد نگران باشد که در رابطه جنسی به اندازه کافی خوب است یا نه؟ البته این موارد به ‌مرور زمان باعث تشدید علائم نیز می‌شود، زیرا فرد به دلیل انقباض عضلات نمی‌تواند عملکرد خوبی داشته باشید و باورهای منفی راجع به عملکردش تقویت می‌شود. در نتیجه هر بار اضطراب و انقباض شدیدتری را تجربه می‌کند.

•  تعارض‌های ناهشیار

در روانکاوی، علائم جسمی گاهی زبان بدن برای بیان تنش‌ها و تعارض‌های روانی در سطح ناهشیار هستند. به زبان ساده‌تر، بدن پیام‌هایی را منتقل می‌کند که ذهن به طور مستقیم قادر به بیان آن‌ها نیست؛ در نتیجه انقباض عضلات در این اختلال نوعی مقاومت یا بازداری در برابر رابطه جنسی است. برای مثال فردی که از صمیمیت عمیق می‌ترسد، ممکن است به شکل ناهشیار با این واکنش جسمی مانع نزدیکی شود؛ زیرا دخول می‌تواند نماد صمیمیت، از دست‌ دادن کنترل یا هویت شخصی باشد.

•  تجربه‌های آزاردهنده در گذشته

یکی از دلایل بروز این اختلال تجربه‌های ناخوشایند و آزاردهنده در زمینه رابطه جنسی است. اگر برای فردی تجربه‌های جنسی اولیه دردناک یا ناراحت‌کننده بوده باشد یا در گذشته آزار و سوءاستفاده جنسی را تجربه کرده باشد، این تجربه‌های آزاردهنده می‌توانند زمینه‌ساز بروز بیماری واژینیسموس شوند. زیرا بدن به‌صورت ناخودآگاه رابطه جنسی را با خطر یا درد پیوند می‌زند و در مواجه مجدد با آن انقباض عضلات را ایجاد می‌کند تا از خودش محافظت کند.

•  چگونگی روابط اولیه با والدین

کیفیت ارتباط اولیه با والدین به‌ویژه والد هم‌جنس نیز در شکل‌گیری نگرش فرد نسبت به بدن و رابطه جنسی‌اش بسیار مؤثر است. والد هم‌جنس، یعنی مادر برای دختر، اولین الگویی است که کودک از جنسیت خودش دارد. اگر مادر نگرش مثبتی به بدن و جنسیت زنانه داشته باشد، معمولاً کودک هم احساس امنیت و راحتی با بدنش پیدا می‌کند. اما اگر مادر نسبت به بدن، میل جنسی یا زنانگی دیدگاهی منفی یا شرم داشته باشد، این نگرش به کودک منتقل می‌شود و سپس در بزرگسالی به طور ناهشیار رابطه جنسی را نامناسب یا خطرناک تلقی می‌کند. در نتیجه با انقباض عضلات مانع برقراری رابطه جنسی و تجربه لذت می‌شود.

همچنین بخوانید از اضطراب جنسی

درمان واژینیسموس

تجربه مشکل واژینیسموس تجربه‌ای سخت و طاقت‌فرسا است که می‌تواند شما را با چالش‌های جدی مواجه کند. پس حق دارید که نگران باشید یا احساس بدی داشته باشید. خوشبختانه این اختلال همیشگی نیست و روش‌های مؤثری برای درمان آن وجود دارد که هدف اصلی آن‌ها تجربه دخول واژینال راحت و بدون درد است. برخی از این روش‌های درمانی باتوجه‌ به مقاله‌ای در سایت health شامل موارد زیر است:

افزایش آگاهی درباره واژینیسموس

 در ابتدا و قبل از هر روش دیگری بهتر است تلاش کنید راجع به واژینیسموس و همچنین آناتومی بدنتان مطالعه کنید تا اطلاعات بیشتری داشته باشید. این کار کمک می‌کند دلیل مشکلتان را بهتر بشناسید و نگرانی‌هایتان کمتر شود.

تمرینات کگل

 تمرین کگل شامل انقباض و رهاسازی عضلات کف لگن است که از واژن و دیگر اندام‌های لگنی حمایت می‌کنند. عضلات کف لگن همان عضلاتی هستند که با آن می‌توانید ادرار را کنترل کنید. پس برای انجام این تمرین باید به پشت دراز بکشید و همین عضلات را به مدت ۳ تا ۱۰ ثانیه منقبض کنید و سپس رها کنید. این کار را ۵ یا ۱۰ بار تکرار کنید. انجام صحیح و منظم این تمرین به شما کمک می‌کند عضلات کف لگن را کنترل کرده و هنگام دخول از بروز اسپاسم جلوگیری کنید.

تکنیک‌های ذهن‌آگاهی

انجام تکنیک‌های ذهن‌آگاهی یا مایندفولنس مثل تمرینات تنفسی و اسکن بدن در هنگام فعالیت‌های جنسی یا قبل از آن می‌تواند به شل ‌شدن عضلات واژن و راحت‌تر شدن دخول کمک کند. این روش حتی اضطراب را هم کاهش می‌دهد و کمک می‌کند هنگام رابطه جنسی آرامش بیشتری داشته باشید.

فیزیوتراپی کف لگن

فیزیوتراپی کف لگن یکی دیگر از روش‌های درمان واژینیسموس است. هدف آن کمک به شما برای افزایش کنترل عضلات کف لگن است. در این روش با کمک فیزیوتراپیست تمرینات کگل را انجام خواهید داد و استفاده از اپلیکاتورهای مخصوص را یاد خواهید گرفت.

استفاده از اپلیکاتورهای مخصوص

در این روش شما باید از یک سری اپلیکاتورهای مخصوص استفاده کنید تا به‌مرور زمان انقباض عضلات کاهش یابد و بتوانید دخول واژینال را تحمل کنید. این اپلیکاتورها به شکل مخروط و در چهار سایز مختلف هستند که به‌تدریج اندازه آن‌ها بزرگ‌تر می‌شود. وارد کردن آن‌ها به واژن کمک می‌کند عضلات به‌آرامی کشیده شده و انعطاف‌پذیرتر شوند. برای شروع از کوچک‌ترین سایز استفاده کنید و این کار را برای مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه ادامه دهید. سپس وقتی توانستید آن را تحمل کنید، به‌تدریج به سراغ اپلیکاتور بعدی بروید. زمانی که بتوانید آخرین سایز اپلیکاتور را بدون ترس و اضطراب تحمل کنید، درمانتان به پایان می‌رسد.

بوتاکس

گاهی اوقات ممکن است پزشکان برای جلوگیری از انقباض عضلات کف لگن تزریق بوتاکس را پیشنهاد کنند. همان‌طور که می‌دانید بوتولینوم نوروتوکسین، معروف به بوتاکس، برای کاهش چین‌وچروک در صورت استفاده می‌شود؛ زیرا با مسدود کردن سیگنال‌های عصبی، مانع انقباض عضلات می‌شود. این ویژگی در درمان واژینیسموس هم کاربرد دارد. در واقع تزریق بوتاکس به ناحیه تناسلی باعث کاهش اسپاسم عضلات واژن شده و به تسهیل دخول کمک می‌کند.

دارودرمانی

 گاهی اوقات ممکن است پزشکان داروهای شل ‌کننده عضلانی را برایتان تجویز کنند تا از انقباض عضلات لگن پیشگیری کنند. همچنین ممکن است برای کاهش درد استفاده از ژل لیدوکائین که نوعی بی‌حس‌ کننده موضعی است را پیشنهاد دهند. علاوه بر این موارد اگر علائمتان به دلیل اختلال روان‌شناختی مثل اضطراب یا افسردگی ایجاد شده است، شاید لازم باشد با مراجعه به روان‌پزشک مصرف داروهای مناسب را آغاز کنید.

روان‌درمانی

یکی دیگر از روش‌های مهم در درمان این اختلال روان‌درمانی است. شما می‌توانید تصمیم بگیرید که به‌صورت فردی یا همراه با پارتنرتان در جلسات درمانی شرکت کنید. روان‌درمانی فردی به مسائل روانی که ممکن است با واژینیسموس مرتبط باشند، می‌پردازد. پس به شما کمک می‌کند تا در فضایی امن راجع به چیزی که آزارتان می‌دهد، مثل تجربه تروما یا باورهایی راجع به تابو بودن رابطه جنسی یا سوءاستفاده جنسی صحبت کرده و آن را پردازش کنید. در مقابل، زوج‌درمانی بر تاریخچه رابطه و مشکلات بین شما و پارتنرتان که ممکن است در بروز این اختلال نقش داشته باشند، تمرکز می‌کند.

نقش سکس تراپیست در درمان اختلال واژینیسموس

سکس‌تراپی یکی از رویکردهای روان‌درمانی است که می‌تواند با ترکیب آموزش جنسی، روان‌درمانی و تمرین‌های عملی واژینیسموس را درمان کند. درمان این اختلال معمولاً نیازمند رویکردی چندبُعدی است که هم به جنبه‌های جسمی و هم به عوامل روان‌شناختی و هیجانی توجه کند. به همین دلیل سکس‌تراپی نقش بسیار مهمی دارد. در این روش معمولاً موارد زیر انجام می‌شود:

•  سکس‌تراپیست ابتدا با گرفتن شرح‌حال دقیق علائم، شدت انقباض‌ها، سابقه روابط جنسی، تجربه‌های گذشته و وضعیت عاطفی شما را بررسی می‌کند. این ارزیابی کمک می‌کند مشخص شود که مشکلتان صرفاً جسمی است یا عوامل روانی مانند تجربه‌های آسیب‌زا نیز در آن نقش دارند.
•  سپس سکس‌تراپیست به شما راجع به آناتومی بدن، فرایند برانگیختگی و ماهیت میل جنسی آموزش می‌دهد. این آموزش‌ها کمک می‌کند تا درک بهتری از عملکرد بخش‌های مختلف بدن و فرایندهای رابطه جنسی داشته باشید و باورهای غلطتان را اصلاح کنید.
•  سکس‌تراپیست همچنین فضایی امن و همدلانه برای شما فراهم می‌کند تا بتوانید راحت و بدون ترس از قضاوت، راجع به افکار و احساسات خود در مورد رابطه جنسی صحبت کنید. سپس به شما کمک می‌کند تا بتوانید دلیل مشکل خود را بفهمید و شرایط را بهتر درک کنید.
•  سپس سکس‌تراپیست تمرین‌های عملی مانند استفاده از اپلیکاتورهای واژینال و تمرین‌های کگل معکوس را به شما آموزش می‌دهد تا به‌مرور زمان کنترل بیشتری بر عضلات کف لگنتان پیدا کنید و به دخول واژینال عادت کنید. همچنین ممکن است تمرین‌های آرام‌سازی و تنفس عمیق را برای کاهش تنش عضلانی هنگام رابطه جنسی به شما آموزش دهد.
•  درمان این اختلال معمولاً با همراهی پارتنرتان بهتر نتیجه می‌دهد. به همین دلیل سکس‌تراپیست جلسات مشترکی برگزار می‌کند تا شما و پارتنرتان بتوانید شرایط و احساسات همدیگر را بهتر درک کنید و با همکاری هم بتوانید از این چالش عبور کنید.

سوالات متداول

•  از کجا بفهمیم واژینیسموس داریم؟

اگر هنگام رابطه جنسی، وارد کردن تامپون یا انجام معاینه توسط پزشک احساس درد، ناراحتی یا انقباض شدید دارید، ممکن است دچار واژینیسموس باشید.

•  آیا واژینیسموس قابل درمان است؟

بله خوشبختانه واژینیسموس قابل‌ درمان است. روش‌های درمان آن معمولاً شامل آموزش، روان‌درمانی، تمرینات ویژه، دارودرمانی و بوتاکس است.

•  درمان واژینیسموس چقدر طول می‌کشد؟

مدت‌ زمان و روند درمان معمولاً بستگی به‌شدت علائم دارد. موارد خفیف‌تر واژینیسموس در مدت کوتاه‌تری درمان می‌شوند، درحالی‌که موارد شدیدتر ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشند.

نتیجه‌گیری

در این مقاله تلاش کردیم شما را با واژینیسموس آشنا کنیم. این اختلال جنسی مرتبط با زنان است. در این اختلال دخول واژینال دردناک یا حتی غیرممکن است، زیرا عضلات کف لگن منقبض می‌شوند. این اتفاق به دلایل مختلفی مثل تجربه‌های آزاردهنده در گذشته و باورهای منفی راجع به میل جنسی رخ می‌دهد و می‌تواند پیامدهای منفی متعددی در زندگی و روابط زوجین به همراه داشته باشد.

البته طبیعی است که صحبت درباره این اختلال و تجربه‌هایتان سخت باشد و شما را مضطرب کند. در این شرایط بهتر است از یک درمانگر کمک بگیرید تا در فضایی همدلانه و بدون ترس از قضاوت راجع به ترس‌ها، فکرها یا هر چیزی که تجربه می‌کنید، صحبت کنید. شما می‌توانید از درمانگران کلینیک آگاه هم کمک بگیرید و از خدمات مشاوره فردی، زوج‌درمانی، مشاوره جنسی یا سکس‌تراپیست در این کلینیک استفاده کنید.

سایر منابع:

https://www.invitra.com/en/vaginismus/