اختلال شخصیت مرزی و ازدواج چیست؟
اختلال شخصیت مرزی تجربهای شبیه به سوار شدن بر یک ترن هوایی احساسی است؛ روزهایی سرشار از اوج لذت و هیجان و روزهایی دیگر با سقوطهای ناگهانی و دردناک. هستۀ اصلی این اختلال، بیثباتی شدید در خلقوخو، روابط بینفردی، تصور از خود و رفتار است. فرد مبتلا به شخصیت مرزی، با ترس فلجکنندهای از رها شدن، چه واقعی و چه خیالی، دستوپنجه نرم میکند و این ترس اغلب منجر به واکنشهای هیجانی شدید و گاه غیرقابل پیشبینی میشود.
روابط بینفردی افراد دارای این اختلال، اغلب متزلزل و پر از فراز و نشیب است. از یک سو، فرد از صمیمیت عمیق و واقعی واهمه دارد و از سوی دیگر، تحمل دوری و جدایی برایش بسیار دشوار است. این تناقض، روابط او را در هالهای از ابهام و تنش قرار میدهد. علاوه بر این، درک دیگران و برقراری همدلی که پایههای هر ارتباط سالمی هستند برای این افراد چالشبرانگیز است. آنها اغلب درکی ثابت و پایدار از هویت خود ندارند؛ خودشان را گاهی در اوج و گاهی در قعر میبینند و این نوسان به روابطشان نیز سرایت میکند.
ویژگیهای دیگری چون رفتارهای تکانشگری (مانند رانندگی پرخطر، قمار یا سوءمصرف مواد)، خودتخریبی، تغییرات خلقی ناگهانی و شدید، احساس مزمن پوچی و ناتوانی در ابراز مناسب خشم، از دیگر نشانههای بارز شخصیت مرزی هستند که زندگی فرد و اطرافیانش را به طور جدی تحت تأثیر قرار میدهند. این نوسانات و واکنشهای شدید، فراتر از تجربۀ هیجانی طبیعی انسانهاست و نیازمند درک و توجه ویژهای است.
در این مقاله از وبلاگ کلینیک روانپویشی آگاه، قصد داریم به کاوش عمیقتری در چگونگی تجلی اختلال شخصیت مرزی در روابط بهویژه در بستر ازدواج بپردازیم.
شخصیت مرزی در رابطه چگونه رفتار میکند؟
افراد دارای اختلال شخصیت مرزی (BPD) الگوهای رفتاری مشخصی را در روابطشان نشان میدهند که اغلب ناشی از ترسهای عمیق، بیثباتی عاطفی و درک متغیر از خود و دیگران است. در ادامه به برخی از این ویژگیها اشاره میکنیم:
ترس شدید از رهاشدگی
ترس از رها شدن، یکی از مشخصههای اصلی افراد دارای اختلال شخصیت مرزی است. این ترس تا حدی عمیق است که در غیاب دیگران، فرد احساس پوچی یا حتیعدم وجود میکند؛ گویی حضور فرد دیگر به او هویت و واقعیت میبخشد. آنها از تنهایی میترسند؛ زیرا احساس میکنند کسی نیست که از آنها حمایت کند یا به آنها احساس حضور داشتن و واقعی بودن ببخشد. این ترس میتواند منجر به رفتارهای اضطرابآلود، چسبنده یا حتی افراطی برای جلوگیری از دوری طرف مقابل شود.
نوسانات شدید عاطفی
یکی از ویژگیهای برجسته افراد مرزی، بیثباتی عاطفی و تغییرات خلقی شدید آنهاست. این نوسانات میتواند از خوشحالی شدید به غم عمیق، اضطراب یا خشم در بازههای زمانی کوتاه (گاهی حتی در طول یک روز) متغیر باشد. این تغییرات سریع و غیرقابل پیشبینی، درک و ثبات در روابط را برای فرد و اطرافیانش سخت میکند.
ایدهآلسازی و ناگهان بیارزشسازی
یکی از الگوهای رایج در روابط افراد مرزی، چرخۀ ایدهآلسازی افراطی و سپس بیارزشسازی ناگهانی است. فرد در ابتدا طرف مقابل را بینقص و کامل میبیند، او را میپرستد و بهشدت به او وابسته میشود. اما با کوچکترین خطا یا بیتفاوتی، این تصویر ایدهآل به سرعت خراب میشود و فرد مقابل به طور کامل بیارزش و منفی تلقی میشود. این چرخه، روابط را با ثبات و پایداری کمی مواجه میکند.
رفتارهای تکانشی
شدت احساسات در افراد مرزی، اغلب منجر به بروز رفتارهای ناگهانی و تکانشی میشود. این رفتارها معمولاً بدون در نظر گرفتن پیامدهای بلندمدت و صرفاً با هدف تخلیۀ هیجان یا کسب لذت آنی صورت میگیرند. افراد ممکن است دست به رفتارهایی مانند پرخوری و ولخرجی یا رفتارهای خودتخریبگر مثل سوءمصرف مواد، روابط جنسی پرخطر، قمار یا رانندگی بیپروا بزنند. این رفتارها نهتنها به خود فرد آسیب میزنند، بلکه بر روابط او نیز تأثیرات مخربی میگذارند.
اختلال شخصیت مرزی و ازدواج
1. چالشهای ازدواج با شخصیت مرزی
ازدواج با فردی که دارای اختلال شخصیت مرزی است میتواند با چالشهای متعددی همراه باشد. این چالشها اغلب ریشه در علائم اصلی BPD دارند که قبلاً به آنها پرداختیم. در ادامه به بررسی این چالشها میپردازیم.
بیثباتی عاطفی و تغییرات خلقی
همسر فرد دارای شخصیت مرزی ممکن است دائماً در حالت آمادهباش باشد؛ زیرا نمیداند چه زمانی ممکن است او تغییر خلقی ناگهانی داشته باشد. این امر میتواند منجر به اضطراب مزمن، خستگی عاطفی و احساسعدم امنیت در رابطه شود.
ترس شدید از رهاشدگی و رفتارهای چسبنده/کنترلی
ترس از رها شدن میتواند منجر به رفتارهای شدیداً وابسته، نیاز مداوم به تأیید، اتهامزنی به خیانت یا بیتوجهی و تلاش برای کنترل شدید شریک زندگی شود. این رفتارها میتوانند خفهکننده باشند و باعث احساس تحت فشار بودن یا گناه در شریک زندگی شوند.
روابط بینفردی مشکلساز
شریک زندگی ممکن است ابتدا به شدت مورد ستایش قرار گیرد و سپس به طور ناگهانی مورد انتقاد شدید، تحقیر یا طرد قرار گیرد. این نوسان بین «قهرمان» و «هیچ» بودن، بسیار گیجکننده و آسیبزننده است و باعث میشود شریک زندگی احساس کند هرگز نمیتواند انتظارات او را برآورده کند.
رفتارهای تکانشی و خودتخریبگر
رفتارهایی مانند ولخرجی زیاد، سوءمصرف مواد، رانندگی خطرناک یا روابط جنسی پرخطر میتواند پیامدهای مالی، اجتماعی و حتی قانونی جدی برای کل خانواده داشته باشد. این رفتارها همچنین میتوانند باعث بیاعتمادی و نگرانی عمیق در شریک زندگی شوند.
مشکل در همدلی و درک دیگران
شخصیت مرزی ممکن است در درک و تأیید احساسات و دیدگاههای شریک زندگیاش دچار مشکل باشد. این امر میتواند منجر به احساس نادیده گرفته شدن، طرد شدن وعدم درک شدن در شریک زندگی شود.
هویت ناپایدار و احساس پوچی
شریک زندگی ممکن است با فردی مواجه شود که اهداف، ارزشها یا حتی هویتش به طور مداوم در حال تغییر است. این بیثباتی میتواند باعث شود شریک زندگی احساس کند که با یک «شخصیت ثابت» در ارتباط نیست.
لازم است به این نکته اشاره کنیم که در حالی که این چالشها واقعی و قابل توجه هستند، مهم است که به یاد داشته باشیم افراد دارای BPD نیز میتوانند با درمان مناسب بهبود یابند و روابط سالمتری برقرار کنند.
لیست روانشناسان آنلاین کلینیک آگاه
2. آیا ازدواج با شخصیت مرزی موفق میشود؟
اینکه آیا ازدواج با فردی که اختلال شخصیت مرزی (BPD) دارد موفق میشود یا خیر، به عوامل زیادی بستگی دارد و نمیتوان پاسخ قطعی به آن داد. موفقیت در چنین ازدواجی ممکن است؛ اما نیازمند تلاش، درک، صبر و حمایت بیشتری از سوی هر دو طرف و گاهی اوقات کمک حرفهای است. در ادامه، عواملی که بر موفقیت چنین ازدواجی تأثیر میگذارند را بررسی میکنیم:
- درمان شخصیت مرزی: مهمترین عامل، پذیرش و پایبندی فرد دارای BPD به درمان تخصصی است. درمانهایی مانند رفتاردرمانی دیالکتیکی، طرحوارهدرمانی، درمان مبتنی بر ذهنیسازی و درمان متمرکز بر انتقال میتوانند به طور چشمگیری علائم را کاهش داده و مهارتهای مقابلهای را بهبود بخشند.
- حمایت و درک شریک زندگی: شریک زندگی که در مورد شخصیت مرزی اطلاعات کافی دارد، صبور است و میتواند مرزهای سالم تعیین کند، نقشی حیاتی در ایجاد ثبات در رابطه دارد. شریک زندگی نباید نقش درمانگر را ایفا کند؛ اما حمایت عاطفی و درک او بسیار ارزشمند و مهم است.
- درمان زوجین: گاهی اوقات، زوجدرمانی میتواند به هر دو طرف کمک کند تا ارتباطاتشان را بهتر کنند، تعارضات را مدیریت کنند و درک متقابل را افزایش دهند.
- تعیین مرزهای سالم: هر دو طرف باید بتوانند مرزهای واضح و قابل احترامی را تعیین کنند. این کار به شخصیت مرزی کمک میکند تا از رفتارهای تکانشی یا کنترلگرانه پرهیز کند و به شریک زندگی اجازه میدهد تا احساس امنیت و استقلالش را حفظ کند.
- داشتن سیستم حمایتی: داشتن دوستان، خانواده یا گروههای حمایتی برای هر دو طرف میتواند در مواجهه با چالشها کمککننده باشد.
- ارتباطات باز و صادقانه: تلاش مداوم برای برقراری ارتباط مؤثر، حتی در زمانهای دشوار برای موفقیت ضروری است. این شامل بیان نیازها، ترسها و احساسات به شیوهای سازنده است.
راهکارهای مدیریت رابطه و زندگی مشترک با شخصیت مرزی
وقتی با فردی با شخصیت مرزی در ارتباط هستید باید انتظار داشته باشید که احساسات مختلفی را تجربه کنید، چون شما هم سوار بر ترنهوایی او میشوید. دنیای درونی شخصیت مرزی پر از نوسانات شدید عاطفی است؛ از عشق و نفرت شدید گرفته تا شادی و اندوه عمیق. این امواج احساسی به شما هم سرایت میکند و ثبات احساسی شما نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
در ادامه با کمک کتاب «از تو بیزارم، ترکم نکن»، به تکنیکهایی برای کمک به افراد دارای شخصیت مرزی اشاره میکنیم:
مواجهه با ترس از رهاشدن
شخصیت مرزی میترسد که رها شود. این ترس، ریشه در تجربیات گذشته، به خصوص در دوران کودکی دارد و ممکن است احساس کرده باشند که توجه دیگران مشروط بوده و با کوچکترین اشتباهی از دست میرود. این ترس باعث میشود رفتارهای متناقضی داشته باشند: گاهی چسبنده و نیازمند به تأیید بیشازحد و گاهی با رفتارهای خودتخریبگرانه، ناخودآگاه رابطه را به سمت جدایی سوق میدهند (من اول تو را ترک میکنم قبل از اینکه تو مرا ترک کنی). برای همین است که نیاز به اطمینان خاطر دارند؛ اطمینان از اینکه رهایشان نمیکنید.
اگر قرار است سفری بروید، این مسئله را بارها به او یادآوری کنید. هدف، کاهش اضطراب جدایی اوست. تشویق او به فعالیتهای مستقل، نهتنها کمک میکند تا تحمل دوری را یاد بگیرد، بلکه به او کمک میکند تا هویت خودش را جدا از شما پیدا کند و کمتر به شما وابسته باشد. به او بگویید در نبود شما با دوستانش بیرون برود، ورزش کند یا هر کاری که خودش دوست دارد انجام بدهد.
مواجهه با بیثباتی در روابط
فرد مبتلا به شخصیت مرزی دنیا را سیاه و سفید میبیند. یا همهچیز کاملاً خوب و بدون مشکل است یا بد و افتضاح. این پدیده به «دوپارهسازی» (Splitting) معروف است؛ شخصیت مرزی قادر نیست جنبههای مثبت و منفی یک فرد یا موقعیت را همزمان ببیند. یا همهچیز عالی است (ایدهآلسازی) یا همهچیز افتضاح است (بیارزشسازی).
او ممکن است شما را یک روز فرشتهای بدون نقص ببیند و روز دیگر شما دیو میشوید. انتظار نداشته باشید همیشه کامل باشید یا بتوانید مشکلات او را حل کنید. همینطور اگر اوضاع بد شد، حواستان باشد که شاید اشتباه کرده باشید اما الزاما دیو نیستید.
اگر کاری را فراموش کردید و او به شما گفت: «هیچوقت به من اهمیت نمیدی، همیشه یادت میره»، این گفتهاش را به چالش بکشید. به آرامی و با ارائۀ مثالی مشخص از گذشته نشان دهید که این کلیگویی درست نیست. مثلاً: «میفهمم که الان ناراحتی چون این کار را فراموش کردم. ولی یادت هست هفته پیش که مثلاً فلان کار را انجام دادم؟» اما خیلی توضیح ندهید و پافشاری نکنید چون بیشتر عصبانی میشود. توضیح زیاد دادن یا دفاع کردن بیش از حد، اغلب نتیجه عکس میدهد.
مواجهه با اختلال هویت
فرد با شخصیت مرزی نمیداند واقعاً کیست. ممکن است بارها با این مسئله کلنجار برود که «من واقعاً کیستم؟»، «چی برام ارزشه؟»، «چیو واقعاً دوست دارم؟». اینعدم ثبات در هویت، باعث میشود که اهداف، ارزشها و روابط فرد نیز دائماً در حال تغییر باشند. این سردرگمی، منبع اصلی اضطراب و رنج درونی آنهاست. همۀ اینها برای فرد با شخصیت مرزی چالشبرانگیز است و باعث سردرگمی او میشود.
توجه کنید که این سردرگمی ممکن است روی تصمیمشان در رابطه با ازدواج با شما و انتخاب شما نیز تاثیر بگذارد؛ بنابراین عجله نکنید و به آنها زمانی کافی برای آشنایی و تصمیمگیری در رابطه با ازدواج بدهید. برای مواجهه با اختلال هویت در شخصیت مرزی لازم است صبور باشید و از طرفی، مرزهایتان را حفظ کنید.
مواجهه با تکانشگری
رفتارهای تکانشگرانه میتواند برای اطرافیان و دوستان شخصیت مرزی بسیار ناراحتکننده و چالشبرانگیز باشد. فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی ممکن است زمانی که احساس کند همهچیز آرام است، ناگهان دست به رفتارهای تکانشی و خودتخریبگرانه بزند. این رفتارها اغلب ناشی از ترکیبی از خشم نسبت به دیگران و همچنین خودشان است.
اگر شما به عنوان فردی که با او در ارتباط هستید قادر به پیشبینی احتمال وقوع چنین رفتاری هستید (مثلاً با توجه به نشانههایی که قبلاً مشاهده کردهاید) مهم است که با او در میان بگذارید. این کار باید با لحنی بسیار حمایتی و بدون سرزنش انجام شود. به او بگویید که متوجه تشدید احساساتش هستید و میخواهید به او کمک کنید تا این مرحله را پشت سر بگذارد. همچنین، تشویق او به صحبت کردن در مورد احساساتش، بهویژه عصبانیت، میتواند بسیار مفید باشد. سوالاتی مانند «چه چیزی باعث شده اینقدر عصبانی شوی؟» یا «دوست داری در مورد چیزی که باعث ناراحتیت شده صحبت کنی؟» میتواند دریچهای برای درک عمیقتر او و یافتن راههای سازنده برای مدیریت این هیجانات باز کند. هدف این است که به او کمک کنید تا به جای بروز هیجانات به شیوههای مخرب، آنها را از طریق کلام بیان کند و احساس کند که تنها نیست.
مواجهه با رفتارهای خودزنی و افکار خودکشی
همیشه و در هر شرایطی، احتمال وجود افکار خودکشی یا رفتارهای خودزنی در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی را جدی بگیرید، بهویژه اگر سابقهای از این دست رفتارها وجود داشته باشد. ایمنی فرد در اولویت قرار دارد. مهمترین و مؤثرترین کمکی که میتوانید ارائه دهید، تشویق و همراهی فرد برای دریافت کمک حرفهای (روانشناس یا روانپزشک متخصص) است. در کنار پیگیری درمان حرفهای، مراقبت و توجه شما نیز اهمیت دارد؛ اما هرگز مسئولیت کامل سلامت روانی او بر عهدۀ شما نیست. در صورت احساس خطر جدی، بدون تردید با اورژانس اجتماعی یا مراکز مشاوره در بحران تماس بگیرید.
مواجهه با احساس پوچی مزمن
احساس عمیق پوچی و بیمعنایی یکی از تجربیات بسیار دردناک و طاقتفرسا برای افراد با اختلال شخصیت مرزی است. آنها ممکن است احساس کنند هیچ ارزشی ندارند، زندگیشان بیهدف است و خلاء بزرگی در درونشان وجود دارد. در چنین شرایطی، شما میتوانید با تشویق او به فعالیتهایی که حس هدفمندی و ارزشمندی را تقویت میکنند به او کمک کنید. فعالیتهای بدنی منظم، یادگیری یک مهارت جدید و پرداختن به سرگرمیهای خلاقانه میتواند به پر کردن این خلاء درونی و ایجاد حس ارزشمندی کمک کند. تشویق او به کشف علایق جدید و تلاش برای رسیدن به اهداف کوچک و قابل دستیابی، گامهای مؤثری در این مسیر خواهند بود.
مواجهه با خشم و عصبانیت انفجاری
خشم در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی میتواند بسیار شدید، غیرقابل پیشبینی و نامتناسب با موقعیت باشد. گاهی اوقات این خشم بدون هیچگونه نشانۀ قبلی بروز میکند و ممکن است علت آن برای شما کاملاً مبهم باشد. در چنین موقعیتهایی، حفظ آرامش از سوی شما حیاتی است. واکنش نشان دادن با خشم متقابل معمولاً وضعیت را بدتر میکند. بهترین رویکرد این است که اجازه دهید فرد هیجاناتش را تخلیه کند (البته تا زمانی که امن باشد). سعی کنید بحث را به سمت مسائل کماهمیتتر منحرف کنید یا با ایجاد فاصلهای کوتاه، به هر دو طرف فرصت دهید تا آرام شوند.
اگر احساس کردید که موقعیت از کنترل خارج شده و خطر آسیب فیزیکی (چه به خود فرد و چه به اطرافیان) وجود دارد، ترک کردن محیط و رفتن به مکانی امن، ضروریترین اقدام است. پس از آرام شدن اوضاع، میتوانید با لحنی همدلانه در مورد اتفاق پیشآمده صحبت کنید، اما از سرزنش یا تلافی پرهیز کنید.
کلام آخر
ازدواج با شخصیت مرزی میتواند موفق باشد، اما این موفقیت اغلب یک مسیر پر فراز و نشیب است که نیازمند تعهد عمیق به درمان، ارتباطات قوی، مرزهای سالم و درک متقابل است. این نوع ازدواج نیازمند تلاش بیشتری نسبت به ازدواجهای معمولی است و موفقیت آن بیشتر به اقدامات فعالانه هر دو طرف برای بهبود و مدیریت چالشها بستگی دارد تا به یک وضعیت منفعل.
پیشنهاد میکنیم در تصمیم ازدواج با افراد دارای شخصیت مرزی سهلانگاری نکنید و حتما از متخصصان مشاورۀ پیش از ازدواج کمک بگیرید. مشاوران کلینیک روانپویشی آگاه در این مسیر همراه شما هستند.
1 دیدگاه
اولین کسی باشید که در مورد این مطلب اظهار نظر می کند.