تروما و راه‌های مقابله با اثرات آن در رابطه عاطفی

اگر تجربه‌ای آسیب‌زا را پشت سر گذاشته‌اید، احتمالاً تا به حال متوجه شده‌اید که این تجربه شما را تبدیل به آدمی جدید کرده است. گاهی تروما نگاه ما به دنیا و آدم‌هایش را عوض می‌کند و حتی می‌تواند رابطه‌هایمان را هم مختل کند. خیلی‌ها بعد از تجربه تروما رابطه‌شان تغییر کرده یا حتی تصمیم گرفته‌اند آن را تمام کنند. اگر یارتان بعد از تجربه تروما عجیب‌وغریب شده و گیج شده‌اید که چه باید بکنید، یادتان باشد او در حال تجربه دنیایی جدید همراه با درد روانی جدید است. ممکن است با خودتان بگویید: «چرا بعد از مرگ باباش ازم فاصله گرفته؟»، «چرا دیگه مثل قبل ابراز علاقه نمی‌کنه؟» یا «این روزا همش به من میچسبه، خسته شدم دیگه، منم زندگی دارم».

در موارد بدتر ممکن است متوجه تأثیر تروما بر یارمان نشویم و تغییرات رفتاری‌اش را به چیزهای دیگری غیر از تروما نسبت دهیم. از طرف دیگر، تأثیرات تروما همیشه بلافاصله دیده نمی‌شوند؛ ممکن است سال‌ها بعد بیاید و خودی نشان بدهد. بعضی وقت‌ها آن‌قدر پنهان و ناهشیار عمل می‌کنند که فقط با خود می‌گوییم: «یه جای کار می‌لنگه، اما نمیدونم کجا». 

تروما می‌تواند از بسیاری جهات ما را تحت تأثیر قرار دهد و اثرات آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در این مقاله از وبلاگ کلینیک روان‌پویشی آگاه، در مورد تروما و راه‌های مقابله با اثرات آن در رابطه عاطفی صحبت می‎کنیم.

تروما چیست؟

تروما تجربه‌ای روان‌شناختی عمیقاً ناراحت‌‌کننده یا تهدید‌کننده است که بر توانایی فرد برای کنار آمدن با اتفاقات زندگی تأثیر می‌گذارد.

تروما فقط یک اتفاق نیست، بلکه پاسخ عاطفی به تجربه‌ای ناراحت‌کننده یا ترسناک است. تروما می‌تواند حادثه‌ای به ظاهر تمام شده باشد یا تجربه‌ای مداوم (مانند سوءاستفاده یا تجاوزهای طولانی‌مدت). همه آدم‌ها به تروما به یک شکل واکنش نشان نمی‌دهند؛ آنچه برای یک نفر تروما است ممکن است برای دیگری اتفاقی بی‌اهمیت باشد .

اتفاق‌هایی که باعث تروما می‌شوند عبارت‌اند از:

• خشونت بین‌فردی: مانند تجاوز جنسی، سوءاستفاده فیزیکی، خشونت خانگی.
• تصادفات: مانند تصادفات رانندگی یا حوادث محل کار.
• بلایای طبیعی: مانند زلزله، سیل یا آتش‌سوزی.
• از دست دادن عزیزان: مرگ غیرمنتظره یا خودکشی یکی از نزدیکان.
• جنگ و درگیری: تجربه نبرد یا شاهد خشونت بودن.
• شاهد تروما بودن: دیدن اینکه شخص دیگری رویداد آسیب‌زا را تجربه می‌کند.
• غفلت در دوران کودکی: بی‌توجهی یا محرومیت عاطفی می‌تواند تجربه‌ای آسیب‌زا باشد.

«ذهن خسته، قلب مضطرب و تصمیم‌های سخت… همه‌ی ما گاهی به همراهی یک مشاور آنلاین نیاز داریم. یک روانشناس حرفه‌ای در کنار تو می‌تونه این مسیر رو روشن‌تر کنه.»

تأثیرات تروما بر روابط عاطفی چیست؟

تروما می‌تواند تأثیر مستقیمی بر روابطمان داشته باشد و چالش‌هایی برای ما و شریک عاطفی‌مان ایجاد کند. رفتارهای ناشی از تروما تلاشی آگاهانه نیست، بلکه بیشتر نشان‌دهنده واکنش ناهشیار به ترس‌هایی است که در مواجهه با تهدید یا بحران تجربه کرده‌ایم. هدف این واکنش‌ها محافظت از خود است؛ اما به جای محافظت، به هر دو نفر در رابطه آسیب می‌رساند.

تأثیرات تروما بر روابط عاطفی عبارت‌اند از:

• بی‌ثباتی عاطفی

تروما می‌تواند عواطف ما را بی ثبات کند و باعث واکنش‌های عاطفی غیرقابل پیش‌بینی مانند تحریک‌پذیری، افسردگی یا اضطراب شدید شود. همچنین ممکن است احساس انزوا یا درک نشدن را تشدید کند. در برخی موارد، تجربه تروما اثر معکوس دارد و فرد را از نظر عاطفی کند و تهی می‌کند.

• گوش‌به‌زنگی بیش از حد یا تجزیه

بعد از تجربه تروما ممکن است بیش از حد نسبت به تهدیدهای احتمالی هوشیار یا مضطرب شویم و به تهدیدهای درک‌شده برای امنیت‌مان واکنش افراطی نشان دهیم. از سوی دیگر، برخی افراد برای محافظت از خود، به لحاظ روانی از محیط جدا می‌شوند تا چیزی احساس نکنند.

• انزوا

بعد از تروما ممکن است از یار یا افراد مهم زندگی‌مان فاصله بگیریم. تجربه تروما ما را وادار می‌کند به شکل ناهشیار مدام عاقبت رویدادهای زندگی را پیش‌بینی کنیم تا از اتفاقی ناخوشایند جلوگیری کنیم. صمیمیت یا ارتباط عاطفی عمیق می‌تواند ترس‌برانگیز باشد و در نتیجه از روابط عمیق اجتناب کنیم.

• بی‌اعتمادی

تروما، به ویژه ترومای ناشی از خیانت یا رها شدن، می‌تواند به اعتماد در رابطه فعلی آسیب برساند. ممکن است احساس کنیم دیگر نمی‌توانیم به کسی اعتماد کنیم یا لیاقت عشق شریک زندگی‌مان را نداریم.

• مشکل در صمیمیت و نزدیکی

ترس از صمیمیت یکی از اثرات رایج تروماست و می‌تواند تجربه نزدیکی عاطفی را دشوار کند. برخی افراد حتی برای جلوگیری از آسیب احتمالی، رابطه را خراب می‌کنند.

• مشکلات دلبستگی

تروما می‌تواند الگوهای دلبستگی سالم را مختل کند و مانع ایجاد پیوندهای ایمن شود. پس از تروما ممکن است به سبک‌های دلبستگی ناامن رو بیاوریم؛ مثلاً بیش از حد به یارمان بچسبیم یا از او دوری کنیم.

• اختلال در ارتباط

تروما می‌تواند مانع ارتباط مؤثر شود و ابراز نیازها و احساسات را دشوار کند. ممکن است از شریک زندگی فاصله بگیریم، از نظر احساسی خاموش شویم یا به اختلافات جزئی واکنشی افراطی نشان دهیم. همه این‌ها می‌تواند به سوءتفاهم، رنجش و اختلال در رابطه‌مان منجر شود.

• خود تخریبی

تروما می‌تواند تصویر منفی از خود ایجاد کند؛ به طوری که احساس کنیم لیاقت عشق یا رفتار بهتر را نداریم. این موضوع ممکن است به شکل رفتارهای خودتخریبی در رابطه ظاهر شود، مانند دور کردن افراد یا پذیرش رفتارهای ناسالم. این چرخه اثرات تروما را تشدید می‌کند.

• محدود شدن تجربه‌ها و فعالیت‌های جدید

تروما می‌تواند باعث اجتناب از موقعیت‌ها یا شرایطی شود که ما را به یاد رویداد آسیب‌زا می‌اندازند. در نتیجه توانایی ما برای انجام فعالیت‌های روزانه یا تجربه‌های تازه با یارمان محدود می‌شود. تروما باعث می‌شود باور کنیم تنها راه احساس امنیت، کوچک‌تر کردن دنیای‌مان است.

• پاسخ‌های مبتنی بر شرم

تروما می‌تواند باعث تجربه احساس شرم ناسالم شود. ما از تجربه تروما احساس شرم می‌کنیم و بخش‌های مهمی از خود را از شریک زندگی‌‌مان پنهان می‌کنیم. گاهی ناهشیارانه خود را مقصر و قربانی اتفاقات تروما می‌دانیم و همین ما را بیشتر از دیگران دور می‌کند.

• ماندن در روابط سمی

تروما می‌تواند باعث شود ما افراد ناسالمی را انتخاب کنیم یا روابط سمی را بیش از حد کش بدهیم. به دلیل تجربه تروما به جای تعیین حد و مرز یا ترک کردن یک رابطه سمی و اشتباه، رفتارهای نامحترمانه پارتنرمان را تحمل می‌کنیم و برای ماندن با پارتنر سمی دلیل تراشی می‌کنیم تا خود و دیگران را قانع کنیم.

تجربه تروما باعث می‌شود احساس کنیم ماندن در یک رابطه ناکارآمد بهتر از تنها ماندن یا دوست داشته نشدن است.

بخوانید از بلاگ چرا بعد از ازدواج احساس تنهایی می‌کنیم

روایتی از زندگی: وقتی گذشته در رابطه امروز زنده می‌شود:

روایت زیر کمک می‌کند تا بفهمید تروماها چطور می‌توانند رابطه‌هایمان را تحت تأثیر قرار دهند.

سارا در کودکی پدرش را در یک حادثه تلخ از دست داده بود. او به خودش می‌گفت: «این اتفاق سال‌ها پیش افتاده و من به تنهایی از آن عبور کرده‌ام».

وقتی وارد رابطه عاطفی شد، مدام با خودش می‌گفت: «نکند یارم به من خیانت کند؟» بعضی وقت‌ها هم می‌ترسید اتفاقی ناگهانی بیوفتد و یارش را از دست بدهد. اما این ترس‌ها را نادیده می‌گرفت و به خودش میگفت: «اینا نشونه عشقه؛ چون خیلی دوستش دارم، می‌ترسم از دستش بدم.»

به مرور، سارا ناخواسته رفتارهای ناپایداری نشان می‌داد؛ دائم نگران از دست دادن یارش بود، بهانه‌جویی می‌کرد و به حرف‌های او بی‌اعتماد می‌شد. این واکنش‌های ناشی از تروما، رابطه را به سمت بحران کشاند و باعث شد شریکش احساس کند این رابطه ممکن است به پایان برسد. تجربه از دست دادن پدر در کودکی همچنان بر زندگی سارا سایه انداخته بود و او ناهشیارانه رابطه را خراب می‌کرد؛ تلاشی ناهشیارانه برای محافظت از ترس‌های درونی‌اش.

تروما می‌تواند در عمق جانمان ته‌نشین شود و به مانعی نادیدنی در مسیر روابط عاشقانه تبدیل گردد.

تروما می‌تواند نحوه‌ عملکرد ما در جهان را تغییر دهد و با تأثیر بر شیوه ارتباط ما با خودمان و دیگران، روابطمان را دگرگون کند.

بخوانید از بلاگ ترومای جمعی و رابطه‌ها

 راه‌های مقابله با اثرات تروما بر رابطه عاطفی

به یاد داشته باشید، تنها عبور کردن از تروما کار بسیار سختی است. کمک گرفتن از متخصص و روان‌درمانگر می‌تواند به شما کمک زیادی بکند. راه‌های زیر نمی‌توانند جایگزین حمایت‌های حرفه‌ای و روان‌درمانی شوند، اما می‌توانند ابزارهای مفیدی برای تکمیل درمانتان باشند. این راهکارها می‌توانند به شما در مدیریت محرک‌ها، بهبود تنظیم عاطفی و تقویت ارتباط با شریک زندگی‌تان در حین تلاش برای غلبه بر تروما کمک کنند.

• نسبت به احساساتتان هشیار و آگاه باشید

سعی کنید به احساساتتان در لحظه تجربه شدن هشیار باشید. نوشتن درباره احساسات یا صحبت کردن با دوستی مورد اعتماد می‌تواند به شما کمک کند بفهمید تجربیات گذشته چگونه بر احساسات و رفتارهای فعلی شما تأثیر می‌گذارند. با شناسایی احساسات و توجه به پاسخ‌های خود نسبت به رفتارها و واکنش‌هایتان در رابطه عاطفی، آگاهی بیشتری پیدا خواهید کرد. رسیدن به شناخت جامع از رفتارها و واکنش‌هایی که با یک تروما در گذشته پیوند خورده است می‌تواند سبب شود رابطه‌ای سالم‌تر داشته باشید.

• مرزهایتان در روابط را مشخص کنید

درباره موقعیت‌هایی در رابطه که برایتان طاقت‌فرسا است یا احساس ناامنی می‌دهد با یارتان صحبت کنید. تمرین کنید قاطعانه مرزهایتان را به شریک زندگی‌تان اعلام کنید.

• روی شفقت نسبت به خود تمرکز کنید

انتقاد از خود را با درک کردن جایگزین کنید. به خودتان یادآوری کنید بهبودی زمان می‌برد و شما با هر قدم در حال پیشرفت هستید.

به یاد داشته باشید رخ دادن تروما تقصیر شما نبوده، اما دادن افسار زندگیتان به دست تروما تقصیر خودتان است. شما مسئولید تا از آن بهبود یابید.

• تروما و تأثیراتش را بپذیرید

تروما تجربه‌ای سخت و تلخ در زندگی همه ما است و ردپای آن به‌آسانی پاک نخواهد شد. به یاد داشته باشید هر چقدر تروما را نادیده بگیرید یا انکارش کنید، آسیب بیشتری به روح و روان‌تان وارد خواهید کرد.

مواجه شدن با خاطرات تلخ تروما کاری سخت و دردناک است، اما زخم‌هایمان با نادیده گرفتن خودبه‌خود خوب نمی‌شوند؛ عفونت می‌کنند و درمانشان سخت‌تر می‌شود. در مواجهه با آسیب‌های ناشی از تأثیر تروما بر رابطه، سعی کنید تجربه خود را شناخته و آن را بپذیرید. تشخیص دهید چگونه تجربیات گذشته شما بر احساسات، رفتارها و روابطتان تأثیر می‌گذارد. آگاهی، پایه و اساس تغییر معنادار است.

• با یارتان درد دل کنید

از تجربه‌های تروما و اینکه چگونه آسیب روحی شما بر رابطه‌تان تأثیر می‌گذارد، با شریک زندگی‌تان به اشتراک بگذارید. صحبت از این‌ها می‌تواند به یارتان کمک کند تا بهتر شما را درک کند.

• در مورد تروما و تأثیر بر روابط بیشتر بخوانید و یاد بگیرید

برای درک بهتر چگونگی شکل‌گیری پاسخ‌ها و روابطتان توسط تروما، از کتاب‌ها، پادکست‌ها یا منابع آنلاین معتبر استفاده کنید.

• از روان‌درمانی کمک بگیرید

درمان‌های متمرکز بر تروما، مانند حساسیت‌زدایی از طریق حرکات چشم و پردازش مجدد (EMDR)، درمان شناختی رفتاری (CBT) و درمان‌های پویشی و عمیق، می‌توانند به شما در پردازش مجدد تجربیات گذشته و تغییر الگوهای فکری غیرمفید کمک کنند.

با کمک روان‌درمانی می‌توانید بار دیگر احساساتتان را تجربه و تنظیم کنید و روش‌های سالم‌تر تفکر و عمل را جایگزین کنید.

شروع این سفر ممکن است کار زیادی به نظر برسد، اما هر قدم شما را به رهایی از گذشته و ایجاد رابطه سالمی که شایسته آن هستید، نزدیک‌تر می‌کند.

چگونه از شریک عاطفی درگیر با تروما حمایت کنیم؟

حمایت از شریک زندگی که با آسیب‌های روحی دست‌وپنجه نرم می‌کند، نیازمند صبر، درک، همدلی و تمایل به یادگیری است. باید فضایی امن برای شریک زندگیتان فراهم کنید تا بتواند از تجربیاتش حرف بزند. به یاد داشته باشید، شما نمی‌توانید شریک زندگی خود را درمان کنید، اما می‌توانید در طول مسیر بهبودی او حضور داشته باشید و حمایتش کنید.

• خود و شریک زندگی‌تان را آموزش دهید

درباره تروما بیاموزید. درک اثرات تروما می‌تواند به شما کمک کند تا با تجربیات و واکنش‌های شریک زندگی‌تان بهتر همدلی کنید.

به موقعیت‌ها، مکان‌ها یا رویدادهایی که واکنش‌های ترومایی شریک زندگی‌تان را تحریک می‌کنند، توجه کنید.

مرزهای خود را بشناسید و آن‌ها را به روشنی با شریک زندگی‌تان در میان بگذارید؛ در عین حال به مرزهای او نیز احترام بگذارید.

• ایجاد محیطی امن و حمایتی

فضایی امن ایجاد کنید تا شریک زندگی‌تان بتواند احساساتش را بدون ترس از قضاوت شدن به اشتراک بگذارد. با دقت گوش دهید و احساسات او را تأیید کنید

• صبور باشید

بهبودی از آسیب روانی زمان می‌برد و روزهای خوب و بد خواهد داشت. در طول فرآیند درمان صبور و همدل باشید.

• از کوچک شمردن احساساتش خودداری کنید

تجربیات او را نادیده نگیرید یا آسیب روانی‌اش را با دیگران مقایسه نکنید. احساسات و واکنش‌های او را تأیید کنید.

وقتی آماده صحبت کردن است، برای گوش دادن به او مشتاق باشید اما تحت فشارش قرار ندهید. یادآوری کنید که وقتی آماده حرف زدن باشد، شما برای حمایت از او حضور دارید.

• از بیان جملات کلیشه‌ای خودداری کنید

استفاده از عباراتی مانند «هر چیزی به دلیلی اتفاق می‌افته» یا «چیزی که نکشتت، قوی‌ترت می‌کنه» را کنار بگذارید. این جملات می‌تواند فشار زیادی بر شریک زندگی‌تان وارد کند. فردی که تروما را تجربه کرده، خاطراتی دارد که یادآوری آن‌ها رنج‌آور است. بنابراین از عادی جلوه دادن صدمه‌ای که دیده خودداری کنید.

• درخواست کمک حرفه‌ای

پیشنهاد دهید از درمانگر متخصص در زمینه تروما کمک بگیرد و از تصمیم او برای مراجعه به درمان حمایت کنید.

اگر شریک زندگی شما افکار خودکشی دارد، حتماً با درمانگر برای تدوین برنامه پیشگیری از خودکشی صحبت کنید.

• مراقبت از خود را تمرین کنید

حمایت از کسی که تجربه تروما دارد می‌تواند از نظر عاطفی طاقت‌فرسا باشد. با انجام فعالیت‌های مراقبت از خود و درخواست حمایت در صورت نیاز، خود را در اولویت قرار دهید.

مهم است که برای محافظت از خود مرزهایی تعیین کنید. درباره احساسات خود صادق باشید و بدانید توان شما محدود است و نمی‌توانید همه چیز را مدیریت کنید.

• به یاد داشته باشید شما درمانگر نیستید

شما نمی‌توانید شریک زندگی خود را درمان کنید، اما می‌توانید از او حمایت کنید. بر حضور و همدلی تمرکز کنید و او را تشویق کنید که در صورت لزوم از کمک‌های حرفه‌ای استفاده کند.

کلام آخر

رابطه با کسی که سابقه تروما دارد می‌تواند به‌طور منحصر‌به‌فردی چالش‌برانگیز باشد. در بسیاری از موارد، افرادی که تروما را تجربه کرده‌اند ممکن است طوری رفتار کنند که درک آن برای شریک زندگی‌شان دشوار باشد. برای مثال، ممکن است به‌سرعت عصبانی شوند، بی‌اعتمادی نشان دهند، حملات پانیک را تجربه کنند یا حتی رابطه را تمام کنند.

تروما می‌تواند پردازش عاطفی را مختل کند؛ کسانی که آن را تجربه کرده‌اند اغلب برای بیان آنچه واقعاً در درونشان می‌گذرد مشکل دارند. این امر می‌تواند باعث درگیری و سوءتفاهم در رابطه شود.

در این مقاله، چند راه برای کمک به شریک زندگی‌تان و درک بهتر تروما و روابط ارائه شده است. اگر شما یا شریک عاطفی‌تان احساس می‌کنید به کمک تخصصی نیاز دارید، می‌توانید از متخصصان کلینیک روان‌پویشی آگاه کمک بگیرید.