وابستگی عاطفی در نوجوانان در چیست؟
نوجوانی دورهای از زندگی است که در آن، بچهها بهتدریج از خانواده جدا میشوند و تلاش میکنند هویت فردی خود را شکل دهند. آنها که در پی هویت خود سرگرداناند، دوست دارند تا جایی که میتوانند هر چیزی را تجربه کنند و در هر چیزی سرک بکشند. گاهی با رفتارهایی مثل شیوه لباس پوشیدن متفاوت، سبک صحبت کردن یا علاقههای خاص و منحصربهفرد، در تلاشاند هویت مستقل خود را بسازند. در این سفر پر پیچ و خم نوجوانها، نیاز به صمیمیت و وابستگی به دیگران، امری طبیعی و حتی ضروری است. همه ما دوست داریم آدمهایی در زندگی خودمان داشته باشیم که دوستشان داشته باشیم و آنها هم ما را دوست داشته باشند. مگر کسی هم هست نیاز به محبت و صمیمیت نداشته باشد؟ در این مقاله از وبلاگ کلینیک روانپویشی آگاه، به موضوع صمیمیت و وابستگی در نوجوانان میپردازیم.
وقتی صمیمیت، بخشی از هویت میشود
اریک اریکسون، صاحب نظریۀ رشد روانی اجتماعی میگوید: «در نوجوانی، فرد میان احساس هویتیافتگی و سردرگمی در کشمکش است؛ وابستگیهای عاطفی سالم میتوانند به ساختن هویت او کمک کنند.»
وابستگی عاطفی یعنی ما برای برآورده کردن نیازهای عاطفی خود به افراد، مکانها، چیزها یا موقعیتهای بیرونی تکیه کنیم و به آنها وابسته شویم. شاید وابستگی عاطفی در بزرگسالی، پدیدهای آسیبزا باشد، اما وابستگی در نوجوانی داستانی متفاوت از دوران بزرگسالی دارد. در این سن، وابستگی در کنار صمیمیت معنا پیدا می کند و به معنی داشتن روابطی است که در آن نوجوان احساس امنیت، درک متقابل و حمایت عاطفی را تجربه میکند. این وابستگیها بخشی طبیعی از روند رشد آنها است. ممکن است نوجوانان با دوستان، معلمان، اعضای خانواده یا حتی چهرههای موردعلاقهشان مثل سلبریتیها، روابط صمیمی شکل دهند که رنگ و بوی وابستگی به خود میگیرد. وابستگی در این دوره، نوعی تلاش نوجوان برای یافتن تکیهگاهی جدید در دنیایی وسیع و گاه ترسناک است.
بخوانید از بلاگ: وظایف والدین در دوران بلوغ
آیا صمیمیت و وابستگی در نوجوانی طبیعی است؟
اگر فرزند شما تمام وقت و زندگیاش را با دوست صمیمیاش میگذراند و همهجوره برای او مایه میگذارد، یا اگر تمام در و دیوار اتاقش پر از عکس سلبریتی مورد علاقهاش است و به قول خودش، همراه بچههای دیگر فن (هوادار) اوست، اصلاً اتفاق عجیبوغریبی نیست. صمیمیت و وابستگی در نوجوانی کاملاً طبیعی است؛ چرا که بچهها در حال فاصله گرفتن از والدین هستند و در عین حال نیاز دارند احساس تعلق، پذیرش و امنیت را در روابط جدیدشان تجربه کنند. این نوع صمیمیت به نوجوان کمک میکند تجربههای متفاوتی کسب کند و در مسیر هویتیابی فردیاش پیش برود.
با این حال، بسته به این که وابستگی تا چه حد پیش برود، چه تأثیری بر نوجوان بگذارد و چه حد و مرزهایی در آن رعایت شود، میتواند وابستگی سالم دوره نوجوانی یا وابستگی آسیبزا باشد.
انواع وابستگی و صمیمیت در نوجوانان
به عنوان والدین، مهم است که انواع وابستگیهای عاطفی نوجوان خود را بشناسید؛ چرا که برخی از وابستگیها میتوانند سالم و برخی دیگر آسیبزا باشند. در این صورت میتوانید با ارائه حمایت و راهنماییهای لازم در زمان مناسب، به آنها کمک کنید روابط سالمی داشته باشند و از وابستگیهای آسیبزا فاصله بگیرند. انواع وابستگی عاطفی در نوجوانان چگونه است؟
-
والدین:
یکی از اشکال متداول وابستگی عاطفی در نوجوانان، وابسته شدن به والدین است؛ یعنی آنها برای حمایت عاطفی، تأیید و راهنمایی به شدت به شما متکی میشوند. این وابستگی میتواند تا جایی پیش برود که نوجوان حتی در کوچکترین مسائل نتواند به تنهایی تصمیم بگیرد و بدون نظر شما، احساس گمراهی کند.
-
دوست همجنس:
بخش مهمی از زندگی نوجوانی، دوستان هم سنوسال و همجنس است. بچهها بیشتر وقتشان را با دوستانشان میگذرانند و این وابستگی معمولاً قویتر از احساسی است که نسبت به خانوادهشان دارند. ممکن است کارهایی برای دوستانشان انجام دهند که حتی برای اعضای خانواده خود انجام نمیدهند؛ حتی اگر این به معنای بهخطر انداختن ارزشها یا علایقشان باشد.
گاهی والدین شکایت کردهاند که این وابستگی تا جایی پیش رفته که فرزندم بیان کرده عاشق دوست همجنسش شده است. این جملات، الزاماً به معنای گرایش جنسی فرزندتان نیست و جزء ویژگیهای طبیعی نوجوانی و فوران احساسات این دوره است. تقریباً اکثر بچهها بعد از گذر از دوره نوجوانی، این جملات و ابراز عشق را فراموش میکنند.
-
دوست غیرهمجنس:
با شروع بلوغ، کنجکاویها و تمایلات بچهها به جنس مخالف نیز اوج میگیرد و آنها تمایل بیشتری به برقراری رابطه با افراد غیرهمجنس پیدا میکنند. این روابط میتوانند سالم و رشددهنده باشند، به شرط آنکه صرفاً از نوع دوستی باشند و نه روابط عاشقانه، و در چارچوب مرزهای مشخص و تحت مدیریت خانواده شکل بگیرند. پسری هم سنوسال دخترتان که فرزند یکی از دوستان خانوادگی شماست، میتواند گزینهی مناسبی برای دوستی با فرزند شما باشد. دوست غیرهمجنس تا حدی باعث کاهش کنجکاویها و تمایلات بچهها به روابط عاشقانه زودهنگام میشود.
-
شریک رمانتیک:
نوجوانان ممکن است درگیر روابط عاشقانه شوند و برای حمایت عاطفی و یا پیدا کردن اعتبار میان دوستانشان به شریک عاطفی غیرهمجنس تکیه کنند. رابطه عاشقانه با جنس مخالف در دوره نوجوانی (تا ۱۸ سالگی) میتواند بسیار آسیبزا باشد و موانع جدی در رشد تحصیلی، روانشناختی و اجتماعی آنها ایجاد کند. توجه داشته باشید که مدیریت و نظارت والدین باید به صورت غیر مستقیم انجام شود، چرا که به دلیل ویژگی استقلالطلبی، نوجوانان نسبت به کنترلگری به شدت واکنش نشان میدهند و ممکن است لجباز و پرخاشگر شوند.
-
سلبریتیها و افراد مشهور
دلبستگی به چهرههای مشهور بخشی از جستجوی هویت در نوجوانان است. آنها در سلبریتیها ویژگیهایی را میبینند که آرزو دارند در خودشان پرورش دهند. در اغلب موارد، این علاقه طبیعی است و حتی میتواند برای فرزند شما انگیزهبخش و الهامبخش باشد، اما اگر این علاقه افراطی شود و جایگزین روابط واقعی گردد، میتواند نگرانکننده باشد.
همچنین بخوانید: رفتارهای پرخطر نوجوانان
وابستگی عاطفی در نوجوانان چه زمانی نگرانکننده است؟
تا اینجا توضیح دادیم که وابستگی عاطفی و صمیمیت در نوجوان، بخشی طبیعی از مراحل رشدی اوست. از نگاه بالبی، بنیانگذار نظریه دلبستگی، «کیفیت روابط دلبستگی در کودکی و نوجوانی، شکلدهنده الگوهای اعتماد، صمیمیت و استقلال در بزرگسالی است.» نوجوانی بدون تجربۀ صمیمیت و وابستگی، میتواند باعث بروز مشکلاتی مانند انزوا، اضطراب اجتماعی یا سردرگمی هویتی شود. اما اگر این وابستگی از حدی فراتر رود، ممکن است به وابستگی عاطفی آسیبزننده تبدیل شود:
- رابطهای که باعث آسیب روانی، افت تحصیلی یا تغییرات شدید رفتاری در نوجوان شود.
- رابطهای که نوجوان در آن احساس فشار، سوءاستفاده یا تهدید داشته باشد.
- وابستگیای که آنقدر شدید است که باعث از بین رفتن استقلال فکری نوجوان یا افت عملکرد روزمره او شود.
در چنین شرایطی، باید با آرامش و بدون واکنشهای هیجانی شدید، وارد عمل شوید و در صورت نیاز، از مشاوران متخصص کمک بگیرید. روانشناس نوجوان کلینیک آگاه آماده ارائه خدمات حرفهای به شما هستند.
چه عواملی باعث وابستگی عاطفی در نوجوانان میشود؟
وابستگی عاطفی آسیبزا در نوجوانان معمولاً علتی مشخص ندارد و تحت تأثیر عوامل گوناگونی شکل میگیرد. این نوع وابستگیهای عاطفی معمولاً از تصویر منفی نوجوان از خودش ناشی میشوند. وقتی نوجوان شما دیدگاه منفی نسبت به خودش داشته باشد، به منابع بیرونی مانند افراد یا اشیاء تکیه میکند تا حس ارزشمندی و امنیت را تجربه کند. در ادامه، به برخی عواملی که ممکن است در شکلگیری تصویر منفی از خود و وابستگی عاطفی در نوجوانان نقش داشته باشند، نگاهی میاندازیم:
- رشد و تحول: نوجوانی دوران تغییر و تحول است. بسیاری از نوجوانان هنگام عبور از این تغییرات، فراز و نشیبهای عاطفی را تجربه میکنند.
- فقدان حمایت عاطفی کافی: وقتی والدین نتوانند حمایت عاطفی لازم را برای نوجوان خود فراهم کنند، او ممکن است برای برآورده کردن این نیازها، به همسالان یا روابط عاشقانه روی بیاورد. این موضوع در بسیاری از موارد، زمنیهساز وابستگی عاطفی ناسالم میشود.
- تجربههای آسیبزا: آسیبهایی مانند سوءاستفاده یا بیتوجهی از سوی افراد مهم زندگی، بهویژه والدین، میتوانند اثر عمیقی بر احساس ارزشمندی و توانایی نوجوان در شکلدادن به روابط سالم بگذارند و او را در معرض وابستگی عاطفی قرار دهند.
- مشکلات سلامت روان: نوجوانانی که با اضطراب، افسردگی یا سایر مشکلات سلامت روان دستوپنجه نرم میکنند، ممکن است برای رهایی از فشار روانی، به حمایت عاطفی دیگران پناه ببرند که این موضوع میتواند زمینهساز وابستگی عاطفی شود.
- فقدان مرزهای سالم: نوجوانانی که آموزش لازم درباره مرزهای سالم در روابط ندیدهاند، معمولاً برای جلب پذیرش و دریافت توجه، بیش از اندازه به دیگران تکیه میکنند.
- خلق و خو یا ویژگیهای شخصیتی: برخی از نوجوانان بهدلیل ویژگیهای شخصیتی خاص، مثل حساس بودن یا همدلی زیاد، بیشتر مستعد وابستگی عاطفی میباشند.
نشانههای وابستگی عاطفی در نوجوانان
به گفتۀ سایت three peak streatmen، نشانههای وابستگی ناسالم در نوجوانان عبارت است از:
- نیاز دائمی به تایید: این نوجوانان معمولاً همواره بهدنبال تأیید و اطمینان خاطر از سوی دوستان یا شریکهای عاطفی خود هستند.
- ترس از طرد شدن: آنها ممکن است ترس شدیدی از طرد شدن یا رها شدن توسط فرد مقابل داشته باشند که میتواند منجر به رفتارهای چسبنده شود.
- مشکل در تصمیم گیری: نوجوانانی که از نظر عاطفی وابسته هستند، ممکن است برای تصمیمگیری مستقلانه دچار تردید شده و در هر انتخابی، به دیگران متکی شوند.
- از دست دادن علاقه به سرگرمیها و فعالیتها: ممکن است علاقهشان را به سرگرمیها یا فعالیتهایی که قبلاً از آنها لذت میبردند، از دست بدهند. در عوض، ترجیح دهند تمام وقت خود را با دوستان یا افراد نزدیکشان بگذرانند.
- حسادت و مالکیت: نوجوانانی که از نظر عاطفی وابسته هستند، ممکن است نسبت به دوستان یا شریکهای عاطفیشان احساس حسادت یا مالکیت نشان دهند. حتی صحبت کردن عادی آنها با دیگران نیز میتواند باعث ناراحتی یا عصبانیتشان شود.
- نوسانات خلقی: در نبود دوستان یا افرادی که به آنها وابستهاند، ممکن است دچار نوسانات خلقی شدید مانند اضطراب، غم یا عصبانیت شوند.
- عزت نفس پایین: اگرچه کاهش عزت نفس در نوجوانی امری طبیعی است، اما در نوجوانان وابسته این احساس میتواند شدیدتر باشد. ممکن است خودشان را بیارزش بدانند یا تصور کنند به اندازۀ کافی خوب نیستند.
- نیاز وسواسی به کنترل: وابستگی عاطفی گاهی به شکل نیاز وسواسگونه برای کنترل اطراف بروز میکند؛ از موقعیتها و افراد گرفته تا حتی احساسات و افکار شخصی.
- فقدان قاطعیت: نوجوانی که وابستگی عاطفی دارد، ممکن است در تعیین حد و مرز خود با دیگران دچار تردید شود و نتواند قاطعانه از خود دفاع کند.
اگرچه برخی از این رفتارها در دوران نوجوانی طبیعیاند، اما زمانی که این نشانهها شدت پیدا کنند و زندگی روزمره نوجوانتان را مختل کنند، ممکن است نشاندهنده وابستگی ناسالم باشند که نیاز به توجه و مداخله دارد.
همچنین بخوانید: مهارت کنترل هیجان در نوجوانان
برخورد والدین با وابستگی عاطفی در نوجوانان
شما والدین در این دوران نقش بسیار ظریفی دارید؛ نه باید آنقدر سختگیر باشید که نوجوان احساس خفگی کند، و نه آنقدر رها که نوجوانتان بدون هدایت رها شود.
شما میتوانید با برقراری گفتوگوهای باز، بدون قضاوت و همراه با شنیدن فعال، به نوجوانتان کمک کنید یاد بگیرد چه مرزهایی را باید در روابطش رعایت کند و چه طور میتواند روابط خود را بهتر مدیریت کند. مرزهای سالم یعنی آموزش به نوجوان درباره:
- احترام به خود و دیگری
- مسئولیتپذیری در روابط
- حفظ حریم خصوصی
- تشخیص روابط سالم از ناسالم
مداخله و درمان وابستگی عاطفی در نوجوانان
اگر متوجه شدید که نوجوانتان با وابستگی عاطفی آسیبزا دستوپنجه نرم میکند، مهم است که قبل از بدتر شدن آن، درمان حرفهای دریافت کنید. مداخلۀ زودهنگام در زمینه وابستگی عاطفی نوجوانان به دلایل زیر اهمیت زیادی دارد:
- از تبدیل شدن این وضعیت به مشکلی مزمن و بروز رفتارهای شدیدتر و آسیب زننده جلوگیری میکند.
- مغز نوجوانان در حال رشد است و انعطافپذیری بالایی دارد؛ به همین دلیل، یادگیری مهارتهای جدید برای تقویت استقلال عاطفی در این سن آسانتر است.
- مداخله زودهنگام میتواند به جلوگیری از مشکلات سلامت روان مانند افسردگی و اضطراب که میتواند در نتیجه وابستگی عاطفی ایجاد شود، کمک کند.
- والدین میتوانند به نوجوانان خود کمک کنند تا یاد بگیرند چه طور احساسات خود را به شیوهای سالم مدیریت کنند و روابط سالمتری بسازند.
- با پرداختن به این مسئله، نوجوان میآموزد چگونه فردی مستقلتر، متکی به خود و دارای هویتی یکپارچه باشد.
همچنین بخوانید: تاثیر فضای مجازی بر نوجوانان
کلام آخر
نوجوانی فصل کاویدن، تجربه کردن، شکستن و ساختن است؛ هر رابطه و وابستگی میتواند اثری ماندگار بر ذهن و قلب نوجوان شما حک کند. وابستگی و صمیمیتهای سالم، پلی است که نوجوان را از دنیای کودکی به بزرگسالی آگاهانه عبور میدهد. ما میتوانیم به نوجوانان خود کمک کنیم تا روابط سالمتری داشته باشند. در صورت نیاز به راهنمایی یا حمایت حرفهای، متخصصان کلینیک آگاه در کنار شما و نوجوانتان هستند.
1 دیدگاه
اولین کسی باشید که در مورد این مطلب اظهار نظر می کند.