اعتیاد به قمار و نحوه درمان آن
بسیاری از افراد قمار را فقط سرگرمی میدانند؛ اما گاهی همین سرگرمی آرامآرام به اعتیادی تبدیل میشود که رهایی از آن برای فرد بسیار چالشبرانگیز است.
فرد زمانی دچار اعتیاد به قمار است که حتی اگر بخواهد، نمیتواند متوقفش کند. متأسفانه این وضعیت بهطور جدی بر شرایط مالی، سلامت روان و زندگی شخصی افراد تأثیر منفی میگذارد.
خوشبختانه برای ترک این نوع اعتیاد، راههای مختلفی وجود دارد. در ادامه این مطلب از وبسایت «کلینیک روانپویشی آگاه» ابتدا با اعتیاد به قمار آشنا میشویم؛ سپس روشهای ترک آن را بررسی میکنیم.
روانشناسی قمار
قبل از هر چیز بیایید ببینیم قمار در روانشناسی یعنی چه. قمار به هر نوع فعالیتی گفته میشود که در آن فرد پول یا وسیلهای را در معرض ازدستدادن قرار میدهد تا شانس بهدستآوردن چیزی بهتر را امتحان کند. مثلاً فرد روی مقداری پول شرطبندی میکند تا در صورت برد، مبلغ بیشتری کسب کند. انواع رایج قمار شامل بازیهای کارتی یا تاسی، بازیهای آنلاین مثل پوکر، بلیتهای بختآزمایی و شرطبندی روی مسابقات ورزشی است.
اعتیاد به قمار چیست؟ اعتیاد به قمار نوعی اعتیاد رفتاری است که در آن فرد دچار تمایل شدید و کنترلناپذیر برای قمارکردن میشود. تفاوت اصلی بین قمار برای سرگرمی و اختلال قمار در شدت رفتار است. قمار تفریحی زندگی روزمره یا مسئولیتهای کاری را مختل نمیکند؛ درحالیکه اعتیاد به قمار رفتاری اجباری است و فرد در هر شرایطی ادامه میدهد.
رفتار قمار تغییرات فیزیولوژیکی جدی در سیستم پاداش مغز ایجاد میکند و همین باعث میشود فرد نتواند آن را متوقف کند. این الگو بسیار شبیه سایر اعتیادها مانند اختلال مصرف مواد است و تنها اعتیاد رفتاری است که بهعنوان اختلال روانشناختی در نظر گرفته میشود.
اعتیاد به قمار چگونه شکل میگیرد؟
باتوجهبه مقالهای در سایت gesund.bund، اعتیاد به قمار معمولاً در سه مرحله پیشرفت میکند:
- مرحله مثبت اولیه: بردهای ابتدایی باعث ایجاد تصور مثبت از قمار میشوند. فرد این بردها را نتیجه مهارت خود میداند، نه شانس؛ به همین خاطر احساس هیجان، اعتمادبهنفس و کنترل دارد.
- مرحله بحرانی شکلگیری عادت: در این مرحله دفعات قمار و مبالغ شرطبندی افزایش مییابند. فرد برای جبران بدهیها و باختهای قبلی دوباره قمار میکند. بااینحال، هنوز میتواند برای دورههای کوتاه قمار را کنار بگذارد؛ اما میل شدید و درگیری ذهنی برای قمار کمکم افزایش مییابد.
- مرحله اعتیاد: در این مرحله فرد کنترل زمان و پولی که صرف قمار میکند را از دست میدهد. در نتیجه دروغ گفتن، اضطراب و احساس گناه افزایش مییابد و پیامدهای منفی مانند بدهیهای سنگین و مشکلات خانوادگی آغاز میشوند.
احتمال بروز اعتیاد به قمار در چه کسانی بیشتر است؟
بسیاری از افراد در مقطعی از زندگیشان قمارکردن را تجربه میکنند و از آن لذت میبرند؛ اما همه دچار اعتیاد به قمار نمیشوند. برخی نسبت به دیگران بیشتر در معرض خطر بروز این مشکل قرار دارند.
- احتمال بروز اعتیاد به قمار در افرادی با ویژگیهای زیر بیشتر است:
- رفتارهای تکانشی و هیجانطلبی
- درآمد پایین یا بیکاری
- ناتوانی در تصمیمگیری یا کنترل رفتار
- تجربههای تلخ؛ مانند سوءاستفاده جسمی یا محرومیت هیجانی در کودکی
- دچار بودن یکی از اعضای نزدیک خانواده به این اختلال
- حضور در محیطی که قمارکردن در آن عادی است
علاوه بر این، برخی انواع قمار؛ مانند قمار آنلاین، اعتیادآوری بیشتری دارند؛ زیرا فرد ضرری را که تجربه میکند، بهصورت عینی حس نمیکند.
دلایل روانشناختی گرایش به قمار
گرایش به قمار معمولاً حاصل یک عامل مشخص نیست؛ این پدیده تحتتأثیر مجموعهای از عوامل شکل میگیرد. برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
-
تغییرات فیزیولوژیک مغز
بر اساس مقالهای در سایت clevelandclinic، مهمترین عامل گرایش به قمار، تغییرات فیزیولوژیک مغز است. مغز هنگام انجام فعالیتهای لذتبخش مادۀ شیمیاییای به نام دوپامین آزاد میکند. قمار، شرطبندی و بردن میتواند باعث ترشح بیشازحد دوپامین شود و هیجان شدیدی ایجاد کند.
بهمرور، مغز به این سطح از تحریک عادت میکند و میزان دوپامین افت میکند. این کاهش برای فرد آزاردهنده است؛ در نتیجه برای تجربه همان لذت، مبالغ بیشتری شرطبندی میکند یا دفعات قمار را افزایش میدهد تا دوباره دوپامین بیشتری آزاد شود. این چرخه در نهایت به بروز اعتیاد میانجامد.
-
تقویت با نسبت متغیر
عامل دیگر، اصل روانشناختیِ برنامه تقویت با نسبت متغیر است. در این الگو، محرکهای لذتبخش بهصورت نامنظم و غیرقابلپیشبینی دریافت میشوند؛ دقیقاً مانند قمار. با هر بار شرطبندی ممکن است فرد برنده شود و سود زیادی به دست آورد؛ همین پیشبینیناپذیری هیجان را افزایش میدهد و او را به ادامه قمار سوق میدهد.
-
ژنتیک و عوامل محیطی
ژنتیک نیز نقش مهمی دارد. برخی افراد گرایش بیشتری به هیجانجویی و ریسکپذیری دارند که میتواند ریشه زیستی داشته باشد. در کنار آن، محیط زندگی و یادگیریهای اجتماعی هم در بروز این مشکل اثرگذارند.
-
تعارضها و اضطرابهای ناهشیار
گاهی قمار فقط رفتاری سطحی نیست و ریشههای عمیقتری دارد. برخی افراد برای فرار از احساساتی مانند اضطراب، شرم، خشم یا احساس ناکافیبودن به هیجان قمار پناه میبرند. این فرایند اغلب ناهشیار است و فرد متوجه آن نمیشود.
از سوی دیگر، بعضی افراد بهدلیل تجربههای گذشته، ناهشیارانه در جستوجوی کنترل، ارزشمندی یا حتی تنبیه خود هستند. در این حالت، قمار و بردن بهطور موقت حس ارزشمندی یا کنترل ایجاد میکند. شناسایی این الگوهای پنهان در درمان، شانس ترک را افزایش میدهد.
تأثیرات روانی و اجتماعی قمار بر فرد و خانواده
اختلال قمار میتواند پیامدهای منفی متعددی داشته باشد و جنبههای مختلف زندگی را تحتتأثیر قرار دهد. مهمترین پیامدها شامل موارد زیر است:
- اختلال در عملکرد
قمار ممکن است عملکرد فرد در کار یا تحصیل را مختل کند، احتمال رفتارهای غیرقانونی را افزایش دهد و این احساس را ایجاد کند که دیگر مانند گذشته نیست؛ زیرا ذهنش مدام درگیر برد یا جبران باختهاست.
- کاهش سلامت روان
در پی بروز اعتیاد به قمار، احتمال تجربه مشکلاتی مانند افسردگی یا اضطراب افزایش مییابد. همچنین ممکن است افکار خودکشی، خلق پایین، استرس زیاد، احساس بیکفایتی یا مصرف مواد و الکل بیشتر شود. بهطور کلی، این اختلال سلامت روان را با چالشهای جدی مواجه میکند.
- کاهش روابط خانوادگی و اجتماعی
رفتارهایی مانند درخواست مکرر پول، دروغگویی، سرقت یا فرار از مسئولیتها میتواند باعث تنش و تعارض با خانواده، دوستان یا همکاران شود؛ در نتیجه فرد بهتدریج از دیگران فاصله میگیرد.
- بروز مشکلات مالی
قمار مکرر و از دستدادن پول میتواند به بدهیهای سنگین، قرضگرفتن، مشکلات اقتصادی جدی یا حتی ورشکستگی منجر شود.
نشانهها و علائم اختلال قماربازی
نشانهها و علائمی که نشان میدهند فردی درگیر اختلال قمار شده است، شامل موارد زیر است:
- میل شدید و کنترلناپذیر به قمار، حتی با وجود مشکلات جدی در زندگی
- فکرکردن مداوم و وسواسگونه به قمار
- بیتوجهی به مسئولیتهای شخصی، خانوادگی یا شغلی
- انجام رفتارهای پرخطر یا غیرقانونی برای تأمین پول
- تلاش برای جبران پول ازدسترفته با قمار دوباره؛ جبران باخت
- کنارهگیری از فعالیتهایی که قبلاً لذتبخش بودهاند
- نوسانات خلقی، عصبانیت ناگهانی یا طغیانهای هیجانی
- وابستگی به دیگران برای تأمین پول قمار یا پرداخت بدهیها
- احساس ناراحتی یا عصبانیت هنگام تلاش برای ترک
- قمارکردن برای فرار از احساسات منفی؛ مانند غم یا اضطراب
- پنهانکاری یا دروغگویی به افراد نزدیک درباره قمار
- نیاز به شرطبندی مبالغ بیشتر برای تجربه هیجان
- تلاشهای مکرر برای کاهش یا ترک این رفتار
راهحل ترک قمار
خوشبختانه روشهایی برای ترک اعتیاد به قمار وجود دارد. البته درصورتیکه واقعاً تلاش کنید و به درمان متعهد باشید، این روشها میتوانند مؤثر باشند. مهم است قمار را بهعنوان یک مشکل بپذیرید و تصمیم بگیرید ترکش کنید؛ شروع درمان فقط بهخاطر اصرار دیگران معمولاً تأثیر چندانی ندارد.
در ادامه، برخی روشهای پیشنهادی در وبسایت verywellhealth آمده است:
-
رواندرمانی شناختیرفتاری
مشاوره و رواندرمانی خط اول درمان اعتیاد به قمار است و معمولاً بهصورت فردی یا گروهی انجام میشود. رایجترین رویکرد در این حوزه، درمان شناختیرفتاری (CBT) است. این روش کمک میکند الگوهای فکری و رفتاری آسیبرسان را بشناسید و آنها را به الگوهای سازندهتر تغییر دهید؛ برای مثال، افکار و عادتهایی را که به قمار منجر میشوند شناسایی کنید و تغییرشان دهید.
درمانگر میتواند به شما کمک کند:
- درک واقعبینانهتری از اعتیاد به قمار پیدا کنید.
- عوامل زمینهساز را بشناسید.
- انگیزه ایجاد تغییر را حفظ کنید و افزایش دهید.
- روابط خانوادگی و اجتماعیتان را بهبود دهید.
- مدیریت مالی را تمرین کنید.
- روشهای سالم مدیریت استرس را یاد بگیرید.
- مهارتهای خودکنترلی، حل مسئله و آرامسازی را تقویت کنید.
-
رواندرمانی پویشی
در کنار رویکرد شناختیرفتاری، رواندرمانی پویشی نیز میتواند مؤثر باشد. این روش کمک میکند بفهمید چه عواملی باعث گرایش شدید به قمار شدهاند. درمانگر بهجای تمرکز صرف بر ترک رفتار، تلاش میکند ریشههای عمیقتر آن را روشن کند؛ در نتیجه تغییر پایدارتر میشود.
بسیاری از افراد برای فرار از احساساتی مانند اضطراب، تنهایی، شرم، ناکامی یا خشم به قمار پناه میبرند. درمان پویشی کمک میکند این هیجانها پردازش شوند تا فرد دیگر به قمار بهعنوان راه فرار نیاز نداشته باشد. همچنین رابطه درمانیِ امن و بدون قضاوت، ادامه مسیر درمان را آسانتر میکند.
- بهترین روانشناس در شیراز
- بهترین روانشناس در تهران
-
دارودرمانی
داروی اختصاصی برای درمان اختلال قمار وجود ندارد؛ اما اگر همزمان علائم افسردگی یا اضطراب تجربه شود، پزشک ممکن است دارو تجویز کند. این داروها میتوانند در کاهش تمایلات قمار نیز کمککننده باشند.
-
داشتن شبکه حمایتی امن
حمایت دوستان یا خانواده میتواند مسیر ترک قمار را هموارتر کند. انزوا معمولاً این مشکل را تشدید میکند؛ در حالیکه حمایت اجتماعی، احساس تعلق را افزایش میدهد و پشتکار فرد را بالا میبرد.
بر اساس مطالعهای از «رابرت ویلیامز» با عنوان «تأثیر حمایت اجتماعی بر بهبودی از قمار» که در سال ۲۰۲۲ در مجله تحقیقات اعتیاد منتشر شد، افرادی که ارتباط فعالی با شبکه حمایتی داشتند، حدود ۷۰٪ موفقیت بیشتری در ترک بلندمدت نشان دادند.
-
ایجاد جایگزینهای سالم
یافتن فعالیتهای سالم جایگزین بسیار مهم است. این کار کمک میکند کمتر به قمار فکر کنید. بهتر است روزتان را طوری برنامهریزی کنید که زمان خالی زیادی نداشته باشید.
همچنین انجام فعالیتهای متنوع و حتی هیجانانگیز مفید است؛ زیرا مغز در دوران قمار به سطح بالایی از تحریک عادت کرده و اکنون نیز به محرکهای سالم نیاز دارد.
استراتژیهای مؤثر در ترک قمار
در کنار رواندرمانی و مراجعه به درمانگر، میتوانید راهکارهای زیر را نیز به کار ببرید. این موارد کمک میکنند روند ترک را آسانتر طی کنید و شانس موفقیتتان افزایش یابد:
- در قدم اول، محرکهایی را که شما را به سمت قمار میکشانند شناسایی کنید؛ سپس از آنها فاصله بگیرید. این محرکها میتوانند موقعیتهای مختلفی باشند؛ مثلاً تعطیلات آخر هفته.
- راهحل ترک قمار اینترنتی این است که در دوره ترک، گوشی موبایل یا وسیلهای را که با آن بازی میکردید از دسترس خارج کنید.
- تکنیکهای سالمی برای مدیریت استرس، اضطراب یا غم یاد بگیرید؛ در این صورت برای فرار از احساساتتان به قمار پناه نمیبرید.
- اهداف کوتاهمدت و بلندمدتِ واقعبینانه تعیین کنید تا تمرکز و انگیزهتان در مسیر ترک حفظ شود.
- فعالیتهایی مانند یوگا، ورزش، مدیتیشن یا تمرینهای آرامسازی عضلات را امتحان کنید؛ این تمرینها به کاهش تنش و تجربه آرامش بیشتر کمک میکنند.
نتیجهگیری
در این مقاله درباره اختلال اعتیاد به قمار صحبت کردیم. این مشکل نوعی اعتیاد رفتاری است که میتواند سلامت روان، روابط بینفردی، وضعیت مالی و عملکرد فرد را مختل کند.
هرچند ترک قمار دشوار و چالشبرانگیز است؛ اما غیرممکن نیست. روشهای مختلفی مانند درمان شناختیرفتاری، درمان پویشی و سایر مداخلات درمانی برای کمک به افراد وجود دارد. همچنین عواملی مانند دریافت حمایت اجتماعی، انجام فعالیتهای جذاب، فاصلهگرفتن از محرکها و ایجاد جایگزینهای سالم میتوانند در کنار رواندرمانی، احتمال موفقیت در ترک را افزایش دهند.
1 دیدگاه
اولین کسی باشید که در مورد این مطلب اظهار نظر می کند.