اضطراب عصبی چیست؟

اگر انیمیشن Inside Out 2 را دیده باشید، حتماً شخصیت Anxiety را به یاد می‌آورید؛ همان موجود کوچکی که نشان می‌دهد اضطراب می‌تواند هم زیبا باشد، هم پیچیده و گاهی حسابی طاقت‌فرسا. اضطراب عصبی چیزی شبیه همان حس است: وقتی کنترل اوضاع را از دست می‌دهیم یا احساس ناامنی می‌کنیم، این نوع اضطراب فعال می‌شود.

اما این اضطراب با اضطراب «واقعی» فرق دارد. بر اساس وب‌سایت empath، اضطراب واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که تهدیدی بیرونی و واقعی وجود داشته باشد؛ در حالی‌که اضطراب عصبی از تعارضات درونی، نگرانی‌های ذهنی و ترس از قضاوت دیگران سرچشمه می‌گیرد. به همین دلیل، گاهی در موقعیت‌های روزمره بیش از حد نگران می‌شویم و واکنش‌های شدیدی نشان می‌دهیم، حتی وقتی هیچ خطر واقعی وجود ندارد.

طبق نظریه روان‌تحلیلی فروید، اضطراب عصبی ناشی از تعارض بین ایگو (تصویر از خود) و اید (خواسته‌ها و امیال غریزی) است. وقتی فرد احساس کند کنترل خود یا زندگی‌اش را از دست داده یا ایگو تهدید شده، واکنش‌هایی سخت و ناکارآمد از خود نشان می‌دهد تا دوباره حس کنترل را به دست آورد.

در زندگی روزمره، همه ما لحظاتی داریم که اضطراب سراغ‌مان می‌آید: قبل از امتحان، مصاحبه شغلی یا قرار ملاقات مهم. شخصیت Anxiety در Inside Out 2  این حس را با طنز و دقت نشان می‌دهد؛ ترسی که هم می‌تواند به ما کمک کند و هم، وقتی کنترل‌نشده باشد، زندگی را سخت می‌کند.

در بسیاری از مواقع، اضطراب عصبی می‌تواند ناشی از استرس‌های مزمن هم باشد، برای درک بهتر این موضوع اول باید بدانیم که استرس چیست.

شناخت اختلال اضطراب عصبی به ما کمک می‌کند واکنش‌هایمان را بهتر بشناسیم و با روش‌های سالم، ذهن و بدن را آرام کنیم، بدون آن‌که اجازه دهیم اضطراب، روزمان را تحت کنترل بگیرد.

در این مقاله از بلاگ کلینیک روان‌پویشی آگاه، قرار است درباره اضطراب عصبی بیشتر صحبت کنیم.

علائم اختلال اضطراب عصبی چیست؟

اضطراب عصبی وقتی ظاهر می‌شود که ذهن‌مان درگیر تعارضات و تنش‌های درونی است. این نوع اضطراب می‌تواند خودش را به شکل‌های مختلف نشان دهد:

• رفتار: ممکن است بیشتر کنترل‌گر یا کمال‌گرا شویم، تصمیم‌های عجولانه بگیریم، سخت تغییر کنیم یا به راحتی واکنش شدید نشان دهیم.
• طرز فکر: فکرهایمان ممکن است سیاه و سفید شود، بیش از حد نگران شویم، ترس‌های غیرمنطقی پیدا کنیم یا دائم بدترین حالت ممکن را تصور کنیم.
• احساسات: احساس نگرانی یا ترس مداوم، زود عصبانی شدن، غرق شدن در هیجانات، تغییرات سریع خلق و کاهش اعتماد به نفس از نشانه‌های رایج‌اند.
• جسم: سردرد، مشکلات معده، فشار خون بالا، تنش عضلانی و مشکل در خواب هم ممکن است رخ دهند.

این علائم حتی اگر متوجه‌شان نباشیم، می‌توانند زندگی روزمره‌ را سخت کنند و باعث خستگی، کاهش تمرکز، کناره‌گیری از دیگران، اختلال در روابط و کاهش کارایی در کار یا تحصیل شوند.

همچنین، اضطراب عصبی می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات روانی دیگر مثل افسردگی یا اختلالات اضطرابی باشد.

مثال‌هایی از اضطراب عصبی

گاهی بهترین راه برای فهمیدن اضطراب عصبی این است که ببینیم چطور در زندگی واقعی خودش را نشان می‌دهد. وب‌سایت Choosing Therapy.com به مثال‌های جالبی اشاره کرده است که به فهم بهتر مفهوم اضطراب عصبی کمک می‌کند. در ادامه به این مثال‌ها اشاره می‌کنیم.

با سایر اختلالات دیگر آشنا شوید: اضطراب فراگیر (GAD) / استرس پس از سانحه (PTSD) / وسواس فکری-عملی (OCD) / یا اختلال پانیک (حملات هراس)

• اضطراب عصبی در افراد وسواسی (OCD):

اگر کسی وسواس فکری-عملی داشته باشد، ممکن است برای کاهش اضطراب، کارهای تکراری انجام دهد؛ مثل شستن زیاد دست‌ها، مرتب کردن میز یا وسایل بارها و بارها. این کارها کمی حس کنترل به فرد می‌دهد، اما اضطراب همچنان سراغش می‌آید. برخی نمونه‌ها از وسواس فکری-عملی عبارت‌اند از:

نگرانی درباره میکروب‌ها یا کثیف شدن: شستن مکرر دست‌ها، ضدعفونی کردن یا پوشیدن ماسک و دستکش.

ترس از آسیب زدن به خود یا دیگران: اجتناب از موقعیت‌های خاص، تحقیق زیاد درباره خشونت یا تلاش برای انجام کارهای خوب.

نیاز به دقیق و کامل بودن: مرتب کردن و دوباره مرتب کردن، ویرایش یا انجام کارها چندین بار.

• اضطراب عصبی در افراد کمال‌گرا:

آدم‌های کمال‌گرا همیشه دوست دارند همه چیز درست و کامل باشد و همین باعث می‌شود فشار زیادی به خودشان وارد کنند.

افراد کمال‌گرا اغلب نسبت به توانایی‌های خود دچار شک و تردید دائمی هستند و از دستاوردهایشان راضی نمی‌شوند. آنها فشار زیادی به خود وارد می‌کنند تا همه چیز را بی‌نقص انجام دهند و پذیرفتن اشتباه‌ها برایشان دشوار است و خود را شدیداً نقد می‌کنند. انعطاف‌پذیری کمی دارند و با تغییرات سخت کنار می‌آیند، و همواره نگرانند که همه چیز دقیقاً طبق برنامه پیش برود.

اضطراب عصبی فقط ترس ساده نیست؛ این نوع اضطراب می‌تواند طرز فکر، احساس و رفتار روزمره ما را تحت تأثیر قرار دهد و گاهی زندگی را کمی سخت کند.

چه عواملی در ایجاد اختلال اضطراب عصبی نقش دارد؟

اضطراب عصبی معمولاً نتیجۀ ترکیبی از عوامل شخصیتی، زیست‌روانی و محیطی است. بعضی افراد به دلیل ویژگی‌های شخصیتی حساس و مستعد اضطراب یا داشتن سبک دلبستگی مثل دلبستگی اضطرابی-اجتنابی، بیشتر احتمال دارد این نوع اضطراب را تجربه کنند.

افراد با چنین ویژگی‌هایی معمولاً به استرس حساس‌تر هستند و حتی موقعیت‌های عادی را تهدیدآمیز می‌بینند. همین باعث می‌شود احساس نگرانی، بی‌قراری یا اضطراب مزمن را بیشتر تجربه کنند.

وب‌سایت Overcomers می‌گوید که علاوه بر ویژگی‌های شخصیتی، تجربیات آسیب‌زا در کودکی مانند سوءاستفاده، غفلت یا از دست دادن افراد مهم، می‌توانند حساسیت فرد را بالا ببرند و اضطراب عصبی را در بزرگسالی تقویت کنند. حتی محیط‌های پر استرس یا تغییرات بزرگ زندگی هم می‌توانند این اضطراب را تشدید کنند.

به زبان ساده‌تر، وقتی شخصیت‌تان حساس است، سبک روابطتان به سمت دلبستگی اضطرابی می‌رود و زندگی‌تان پر از فشار و چالش است، احتمال اینکه اضطراب عصبی سراغتان بیاید بیشتر است.

این مجموعه عوامل نشان می‌دهد که بیماری اضطراب عصبی چیز ساده‌ای نیست و برای مدیریت آن باید به شیوه‌ای جامع و چندبعدی نگاه کنیم. شناخت این عوامل به شما کمک می‌کند روش‌های سالم برای آرام کردن ذهن و بدن‌تان پیدا کنید و اجازه ندهید اضطراب، روزتان را کنترل کند.

راه‌های درمانی برای اضطراب عصبی

اضطراب عصبی می‌تواند گاهی زندگی روزمره را چالش‌برانگیز کند، اما خوشبختانه روش‌های زیادی وجود دارند که می‌توانند کمک کنند این اضطراب را بهتر مدیریت کنیم. در ادامه به روش‌های درمان اضطراب عصبی می‌پردازیم.

• روان‌درمانی:

روش‌هایی مثل رفتاردرمانی شناختی (CBT) کمک می‌کنند افکار منفی و نگرانی‌های افراطی را شناسایی و به افکار سالم‌تر و منطقی‌تر تبدیل کنیم. هدف این است که باورهایی که اضطراب عصبی را تقویت می‌کنند، تغییر کنند و اثر آن روی زندگی کم شود.

علاوه بر این، روان‌درمانی تحلیلی می‌تواند به کشف تعارضات ناخودآگاه و مسائلی که در گذشته حل نشده‌اند کمک کند. این روش به افراد نشان می‌دهد که اضطراب عصبی اغلب ریشه در تجربیات گذشته و الگوهای ذهنی ناخودآگاه دارد و با شناخت این ریشه‌ها می‌توان واکنش‌ها را کنترل کرد.

• مراقبت از خود و تغییر سبک زندگی:

1. ورزش منظم، خواب کافی و تغذیه سالم می‌تواند سطح اضطراب را کاهش دهد و خلق و خو را بهبود بخشد.
2. تمرین‌هایی مثل مدیتیشن و یوگا باعث آرامش ذهن، تمرکز بر لحظه حال و کاهش واکنش‌های هیجانی شدید می‌شوند.
3. داشتن روتین روزانه منظم و محدود کردن عوامل استرس‌زا نیز به کنترل اضطراب کمک می‌کند.

• حمایت اجتماعی:

صحبت کردن با دوستان، خانواده یا گروه‌های حمایتی نه تنها احساس آرامش می‌دهد، بلکه راهکارهای عملی برای مدیریت اضطراب ارائه می‌کند. حمایت اجتماعی باعث می‌شود افراد کمتر احساس تنهایی کنند و مهارت‌های مقابله‌ای بهتری بسازند.

• اهمیت شناخت علائم:

شناخت علائم اضطراب عصبی به افراد کمک می‌کند واکنش‌های خود را بهتر بفهمند و بدانند چه موقع نیاز به کمک حرفه‌ای دارند. علائم می‌تواند شامل افکار منفی مداوم، نگرانی‌های شدید، نوسانات خلقی، حساسیت بیش از حد به انتقاد و تغییرات فیزیکی مانند سردرد یا بی‌خوابی باشد.

با ترکیب روان‌درمانی، تمرینات خودمراقبتی و حمایت اجتماعی، اضطراب عصبی قابل کنترل است و می‌توان زندگی روزمره را با آرامش و تمرکز بیشتری سپری کرد.

انواع اختلال اضطراب عصبی چیست؟

اختلالات اضطرابی می‌توانند در زندگی روزمره تأثیرات زیادی بگذارند. در اینجا چند نوع از مهم‌ترین اختلالات اضطرابی را بررسی می‌کنیم:

• اختلال اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder):

این اختلال باعث می‌شود فرد در موقعیت‌های اجتماعی احساس نگرانی شدید کند، به‌ویژه زمانی که فکر می‌کند دیگران او را قضاوت یا ارزیابی می‌کنند. این اضطراب می‌تواند حتی مانع از انجام کارهای روزمره مانند صحبت کردن در جمع یا حضور در مهمانی‌ها شود.

• اختلال اضطراب فراگیر (Generalized Anxiety Disorder – GAD):

افرادی که به این اختلال دچار هستند، نگرانی‌های مداومی در مورد مسائل مختلف زندگی دارند، حتی زمانی که هیچ دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. این اضطراب می‌تواند در تمام جنبه‌های زندگی تأثیر بگذارد و فعالیت‌های روزمره فرد را مختل کند.

• اختلال وحشت‌زدگی (Panic Disorder):

حملات ناگهانی یا ترس شدید که با علائم جسمی مانند تنگی نفس، سردرد، و افزایش ضربان قلب همراه است. این حملات می‌تواند فرد را غافلگیر کرده و موجب ایجاد احساس وحشت و ناتوانی شود.

• فوبیای خاص (Specific Phobias):

افرادی که دچار این اختلال هستند، ترس‌های غیرمنطقی از اشیاء یا موقعیت‌های خاص دارند، مانند ترس از حیوانات، ارتفاع یا فضاهای بسته. این ترس‌ها می‌توانند زندگی اجتماعی و حرفه‌ای آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.

• اختلال اضطراب جدایی (Separation Anxiety Disorder):

این اختلال بیشتر در کودکان مشاهده می‌شود، اما در بزرگسالان نیز ممکن است رخ دهد. فرد دارای اختلال اضطراب جدایی، ترس و نگرانی زیادی در مورد جدایی از کسانی که به آن‌ها وابسته است، تجربه می‌کند.

• آگورافوبیا (Agoraphobia):

در این اختلال، فرد از موقعیت‌هایی که فکر می‌کند فرار از آن‌ها دشوار است، مانند شلوغی‌ها یا مکان‌های عمومی، می‌ترسد. این ترس ممکن است فرد را از خروج از خانه یا حضور در فضاهای شلوغ بازدارد.

نتیجه‌گیری

می‌دانیم تحمل اضطراب عصبی چقدر سخت است و گاهی زندگی روزمره را دشوار می‌کند. با این حال، خوب است بدانید که با روش‌های درمانی مؤثر، تغییر سبک زندگی و مراقبت از خود می‌توان این اضطراب را مدیریت کرد. اگر نیاز به کمک داشتید، تیم متخصصان کلینیک روان‌پویشی آگاه آماده همراهی و حمایت شما هستند. یادمان باشد هدف حذف کامل اضطراب نیست، بلکه یاد گرفتن راه کنار آمدن با آن است.