عوامل تشدید کننده اختلال دو قطبی

اختلال دوقطبی نوعی اختلال روانی است که باعث تغییرات شدید در خلق‌وخو و سطح انرژی فرد می‌شود. این تغییرات می‌توانند به دلایل مختلفی تشدید شوند و فرد را دچار دوره‌های مانیا (سرخوشی شدید) یا افسردگی کنند. شناخت این عوامل می‌تواند به کنترل بهتر اختلال دوقطبی کمک کند. در این مقاله از کلینیک روانپویشی آگاه، به بررسی عوامل تشدیدکنندۀ اختلال دو قطبی و راه‌های موثر برای مدیریت و کنترل این اختلال خواهیم پرداخت.

عوامل تشدید کننده اختلال دو قطبی

اختلال دوقطبی معمولاً به دلیل ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی به وجود می‌آید. هرچند که هنوز جنبه ژنتیکی اختلال دوقطبی به طور کامل شناخته نشده، اما داشتن والدینی که به این اختلال دچار هستند احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی را در فرد افزایش می‌دهد.
اگر شما با اختلال دوقطبی دست‌وپنجه نرم می‌کنید، مهم است که عواملی که ممکن است باعث بروز یک دوره از این اختلال شوند را بشناسید. این عوامل ممکن است به دلایل ژنتیکی، ویژگی‌های شخصیتی شما، تجربیات تلخ گذشته یا حتی عوامل دیگر مربوط باشند. اگرچه عوامل تشدید کننده از

فردی به فرد دیگر متفاوت است، در اینجا به نقل از وبسایت Medical News Todayبه بررسی مهم‌ترین عوامل تشدیدکنندۀ اختلال دوقطبی می‌پردازیم.

• استرس و فشارهای روحی
• مشاجره با دوستان، خانواده یا همکاران
• اختلالات خواب و بی‌خوابی
• تغییرات آب‌وهوا و فصول سال
• نوسانات هورمونی
• مصرف برخی داروها و مواد محرک
• بچه دار شدن
• رویدادهای مثبت

در ادامه، هر یک از این عوامل را بررسی می‌کنیم:

استرس و فشارهای روحی

شرایط استرس‌زا یکی از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند علائم اختلال دوقطبی را تشدید کند. هر نوع استرس، چه جسمی و چه روحی، ممکن است باعث نوسانات خلقی شود. برخی از نمونه‌های رایج استرس‌های شدید شامل موارد زیر هستند:

• از دست دادن یکی از عزیزان
• تجربه حوادث ناگوار مانند بلایای طبیعی
• جدایی و شکست‌های عاطفی
• مشکلات مالی، بیکاری یا فقر

تحقیقات نشان داده‌اند افرادی که در معرض استرس‌های شدید قرار دارند، بیشتر احتمال دارد که دوره‌های افسردگی اختلال دوقطبی را تجربه کنند.

مشاجره با دوستان، خانواده یا همکاران

اگر اختلال دوقطبی شما درمان نشود، معمولاً باعث به وجود آمدن مشکلاتی در روابط‌تان می‌شود. تحریک‌پذیری‌ای که در دوره‌های مانیا و افسردگی تجربه می‌کنید، می‌تواند باعث افزایش مشاجرات با دوستان، عزیزان و حتی همکاران‌تان شود. این مشاجرات استرس را افزایش می‌دهند که خود استرس یکی از عوامل تشدید کننده اختلال دوقطبی است.

اختلالات خواب و بی‌خوابی

بین خواب و اختلال دوقطبی یک ارتباط قوی وجود دارد. بی‌خوابی می‌تواند باعث شروع دوره‌های مانیا یا تشدید علائم افسردگی شود. همچنین، اختلال دوقطبی خود نیز می‌تواند چرخه خواب را مختل کند. برخی از عواملی که ممکن است باعث بی‌خوابی شوند عبارت‌اند از:

• اضطراب و استرس
• بارداری و تغییرات هورمونی
• دردهای مزمن و مشکلات جسمی
• مراقبت از نوزاد یا کار کردن در شیفت‌های شبانه

مطالعات نشان داده‌اند که زنان بیشتر از مردان در برابر تأثیرات منفی بی‌خوابی آسیب‌پذیرتر هستند. برای جلوگیری از این مشکل، تنظیم یک برنامه خواب منظم، پرهیز از مصرف کافئین در ساعات پایانی شب و ایجاد یک محیط خواب آرام توصیه می‌شود.

تغییرات آب‌وهوا و فصول سال

برخی از افراد دارای اختلال دوقطبی نسبت به تغییرات فصلی حساس هستند. تغییر میزان نور در طول سال می‌تواند بر شیمی مغز تأثیر بگذارد و منجر به تغییرات خلقی شود.
حدود ۲۵٪ از افراد دارای اختلال دوقطبی دچار اختلال عاطفی فصلی (SAD) می‌شوند که شامل:

• افسردگی در ماه‌های پاییز و زمستان
• افزایش انرژی و احتمال مانیا در بهار و تابستان

علاوه بر نور، تغییرات دما، میزان بارندگی و فشار هوا نیز می‌توانند در تشدید علائم نقش داشته باشند. برای مدیریت این شرایط، قرار گرفتن در معرض نور طبیعی، استفاده از لامپ‌های نوردرمانی و مشورت با پزشک برای تنظیم داروها توصیه می‌شود.

نوسانات هورمونی

تغییرات هورمونی می‌توانند تأثیر مستقیمی بر خلق‌وخو داشته باشند. مطالعات نشان داده‌اند که در دوره‌های مانیا، سطح برخی از هورمون‌ها در بدن افزایش می‌یابد، از جمله:

• تستوسترون
• استروژن و پروژسترون
• پروتئین‌های مرتبط با التهاب

همچنین، قاعدگی، بارداری و یائسگی در زنان می‌توانند باعث تغییرات خلقی و تشدید علائم اختلال دوقطبی شوند. در چنین شرایطی، تنظیم سطح هورمون‌ها و استفاده از مشاوره پزشکی و درمان‌های مکمل می‌تواند کمک‌کننده باشد.

مصرف برخی داروها و مواد محرک

برخی داروها و مواد محرک می‌توانند باعث شروع یا تشدید علائم اختلال دوقطبی شوند. از جمله:

1. داروهای ضدافسردگی: در برخی افراد، ممکن است باعث شروع دوره مانیا شوند. پزشکان معمولاً همراه با آن‌ها، داروهای تثبیت‌کننده خلق تجویز می‌کنند.
2. کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزون): مصرف این داروها می‌تواند باعث مانیا شود و قطع ناگهانی آن‌ها ممکن است افسردگی ایجاد کند.
3. مکمل‌های گیاهی مانند علف چای: برخی تحقیقات نشان داده‌اند که این گیاه ممکن است موجب تغییرات خلقی شود.
4. نوشیدنی‌های کافئین‌دار: مصرف بیش از حد کافئین می‌تواند بی‌خوابی و تحریک‌پذیری را افزایش دهد.
5. علاوه بر این، مصرف الکل و مواد مخدر نیز می‌تواند تعادل شیمیایی مغز را به هم بزند و احتمال نوسانات خلقی را افزایش دهد. حدود ۵۰٪ از افراد دارای اختلال دوقطبی دچار اختلال مصرف مواد (SUD) هستند که این مسئله، خطر بروز اپیزودهای شدید را افزایش می‌دهد.

بچه‌دار شدن

بچه‌دار شدن یکی از عوامل تشدید کننده اختلال دوقطبی است. تغییرات هورمونی پس از زایمان، اختلالات خواب و تغییرات در مصرف داروها می‌توانند علائم اختلال دوقطبی را تشدید کنند. به ویژه در زنان دارای اختلال دوقطبی، این تغییرات می‌توانند باعث بروز دوره‌های جدیدی از مانیا یا افسردگی شوند و در برخی موارد ممکن است منجر به روان‌پریشی پس از زایمان گردد. بنابراین، بچه‌دار شدن می‌تواند به عنوان یکی از عوامل خطر برای تشدید اختلال دوقطبی در نظر گرفته شود.

رویدادهای مثبت

اگرچه بیشتر عوامل تشدیدکننده اختلال دوقطبی مربوط به رویدادهای منفی هستند، اما اتفاقات مثبت نیز می‌توانند محرک‌های این اختلال باشند. برای مثال، برنده شدن در یک رویداد، دریافت ارتقاء شغلی یا شروع یک رابطه جدید می‌توانند باعث بروز دوره‌های مانیا (سرخوشی شدید) شوند.
به همین دلیل، بسیار مهم است که همیشه به یاد داشته باشیم که اختلال دوقطبی باید به طور مداوم تحت مدیریت قرار گیرد. زمانی که فکر کنیم اختلال کاملاً برطرف شده است، می‌توانیم نسبت به آن آسیب‌پذیر شویم. اما با حمایت و مدیریت صحیح، می‌توان این اختلال را به خوبی کنترل کرد.

عاقبت بیماران دوقطبی

رفع عوامل تشدید کننده اختلال دوقطبی

امکان اجتناب از عوامل تشدید کننده اختلال دوقطبی وجود ندارد. اما یادگیری چگونگی مدیریت این عوامل برای کنترل اختلال دوقطبی بسیار مهم است. همان‌طور که هر فرد ممکن است عوامل تشدید کننده خاص خود را داشته باشد، روش‌های مدیریت آن‌ها نیز می‌تواند متفاوت باشد.
به نقل از وبسایت Lido Wellness Center کاهش سطح استرس بهترین روش برای پیشگیری و مدیریت دوره‌های اختلال دوقطبی است. برخی از راه‌های کاهش استرس عبارت‌اند از:

1. اجتناب از مصرف مواد مخدر و الکل
2. داشتن خواب کافی
3. تعیین مرزهای شخصی
4. مدیریت زمان
5. تغذیه متعادل
6. ورزش
7. گذراندن وقت با دوستان و خانواده
8. انجام یوگا
9. استفاده از روش‌های ذهن‌آگاهی و مدیتیشن

حضور منظم در جلسات روان‌درمانی می‌تواند به کنترل بهتر عوامل تشدید کننده اختلال دوقطبی کمک کند. بسیاری از افراد برای بهبود وضعیت خود از ترکیب درمان‌های روان‌شناختی و داروها استفاده می‌کنند. با این حال، خود درمانی یا مصرف دارو بدون مشورت روان‌پزشک می‌تواند وضعیت اختلال دوقطبی را بدتر کرده و نتایج منفی به همراه داشته باشد.

جمع‌بندی

اگرچه عوامل مختلفی می‌توانند باعث تشدید اختلال دوقطبی شوند، اما شناخت این محرک‌ها می‌تواند به مدیریت بهتر این اختلال کمک کند. داشتن برنامه منظم، پرهیز از استرس، رعایت بهداشت خواب، کنترل مصرف داروها و مواد محرک و مشورت منظم با پزشک از مهم‌ترین راه‌های کاهش شدت این اختلال هستند. اگر خودتان یا نزدیکان‌تان دارای اختلال دوقطبی هستید و نگران تشدید شدن علائم‌تان هستید، می‌توانید با متخصصان سلامت روان کلینیک روانپویشی آگاه صحبت کنید.

منابع:
https://www.medicalnewstoday.com/articles/triggers-for-bipolar-mood-episodes#hormonal-changes
https://lidowellnesscenter.com/10-bipolar-disorder-triggers-and-how-to-manage-them/