معرفی کتاب فریب نهان

برای چه به آدم‌ها نزدیک می‌شویم؟ برای تجربۀ صمیمیت؟ یا کنترل و نمایش قدرت؟ آدم‌ها برای‌مان چه هستند؟ ابزاری برای رسیدن به خواسته‌هایمان؟ هدفمان از شناختن دیگران چیست؟ هدفمان از نزدیکی چیست؟ چقدر در زندگی فریب می‌دهیم یا فریب می‌خوریم؟ تا حالا به این سؤالات فکر کرده‌اید؟
پاسخ به همۀ این سؤالات را می‌شود در کتاب «فریب نهان» یافت. فریب نهان یعنی فردی (یا حتی خودتان) به شکل آگاهانه یا ناآگاهانه فضایی می‌سازد تا احساسات خاصی را در طرف مقابل بیدار کند. هدف این است که احساسات شما دستکاری شود تا به اهدافی برسد. جالب اینجاست که این فریب فقط دیگران را هدف نمی‌گیرد، بلکه گاهی خودمان هم قربانی فریب خودمان می‌شویم.

کتاب «فریب نهان» با نثری روان و شیوا به همراه مثال‌های عینی با چاشنی شعر و ادبیات به خوبی به این موضوع پرداخته است. در این بلاگ از کلینیک روان‌پویشی آگاه به معرفی بخش‌های مختلف این کتاب می‌پردازیم.

دربارۀ نویسنده

نویسندۀ کتاب «فریب نهان»، دکتر نیما قربانی، استاد تمام دانشگاه تهران و عضو هیئت علمی مدرسۀ روانپزشکی واشنگتن است. ایشان که پیشگام آموزش روان‌درمانی پویشی فشرده (ISTDP) در ایران محسوب می‌شود، سوپروایزر رسمی انجمن بین‌المللی درمان‌های پویشی-تجربه‌ای (IEDTA) و عضو سازمان نظام روانشناسی ایران است.
دکتر قربانی خالق اثرهای دیگری از جمله من به روایت من، از خط تا مثلث تعارض، سبک‌ها و مهارت‌های ارتباطی، برف در تابستان، سوای خوش و حریف نهان نیز هست.

چرا باید کتاب فریب نهان را بخوانیم؟

آدم‌ها برای پیوند و رابطۀ نزدیک ساخته شده‌اند. هر چقدر رابطه با صداقت و صراحت بیشتری پیش برود، صمیمیتی اصیل‌تر و عمیق‌تر شکل می‌گیرد.
صمیمیت یعنی بتوانیم در رابطه همانی باشیم که هستیم؛ احساس نکنیم که باید خودمان را برای دیگری تغییر دهیم و مهم‌تر از همه، رابطه پناهگاهی امن برایمان باشد. اما یکی از موانع رابطۀ توأم با صمیمت، فریب نهان است.
فریب نهان یعنی به شکل آگاهانه یا ناآگاهانه، بدون استفاده از زور و پرخاش، احساسات طرف مقابلمان را به نفع خودمان تغییر دهیم. اگر یکی یا هر دو طرف درگیر دستکاری احساسی و فریب باشند، جلوی رشد صمیمیت در رابطه گرفته می‌شود.

در این کتاب به تفصیل درمورد روش‌های فریب نهان و دستکاری احساسی می‌خوانیم. با بینش و آگاهی‌ای که از خواندن این کتاب به دست می‌آوریم، می‌توانیم بفهمیم آیا در رابطه‌مان فریب می‌خوریم، یا این‌که خودمان در حال فریب دادن دیگران (یا حتی خودمان) هستیم.
فریب دادن و فریب خوردن از هم جدا نیستند. این‌گونه نیست که ما مظلوم باشیم و دیگران ظالم؛ ظالم و مظلوم، فریب‌کارو فریب‌خور در هم تنیده هستند. همان‌طور که فریب می‌خوریم، فریب هم می‌دهیم؛ چه آگاهانه و چه ناآگاهانه. وقتی این حقیقت تلخ را می‌پذیریم، دیگر در نقش قربانی گیر نمی‌کنیم و می‌توانیم با نگاهی شفاف به واقعیت رابطه نگاه کنیم.

زمانی که بتوانیم تشخیص دهیم رابطه‌مان اسیر چه فریب‌هایی است، چشم‌مان باز می‌شود و می‌توانیم تصمیم بگیریم برای رابطه‌مان چه کار کنیم؟ آیا رابطه را اصلاح و ترمیم می‌کنیم یا قطعش می‌کنیم؟ گاهی نمی‌توانیم به تنهایی برای رابطه‌مان تصمیم بگیریم. در این مواقع از دیگران کمک بگیرید؛ از خانواده، دوستان یا متخصصان.
اگر نیاز به کمک حرفه‌ای پیدا کردید، دست دست نکنید و پیش‌قدم شوید؛ به قول کتاب: «همیشه چهارتا چشم بهتر از دوتا چشم می‌بیند.»
اگر رابطه هنوز هم برای‌تان ارزش دارد، اگر فکر می‌کنید می‌شود کاری برایش کرد، دست از تلاش برندارید. امیدوارم خواندن این کتاب کمکی به تجربۀ رابطه‌ای صمیمی‌تر، امن‌تر، شفاف‌تر، عمیق‌تر و بدون فریب و دروغ بکند.

ساختار کلی کتاب فریب نهان

کتاب فریب نهان، از نه فصل تشکیل شده است. در ادامه اشارۀ مختصری به هر فصل می‌کنیم.

• فصل اول: فصل اول به ماهیت و چیستی فریب نهان و دستکاری‌های احساسی می‌پردازد. در این فصل توضیح داده می‌شود که چرا زندگی انسان‌ها ناگزیر با فریب گره خورده است، فریبکاری چه ارتباطی با ویژگی‌های شخصیتی دارد و چگونه خودفریبی با دگرفریبی پیوندی عمیق پیدا می‌کند. در پایان نیز به پیامدهای فریب اشاره می‌شود.
• فصل دوم: فصل دوم بر اهمیت توجه به نشانه‌های فریب تأکید می‌کند. در این فصل توضیح داده می‌شود که چرا نباید از احساسات مبهم و ناخوشایندی که در روابط تجربه می‌کنیم چشم‌پوشی کنیم و لازم است آن‌ها را جدی گرفته، کاوش و بررسی کنیم. همچنین ۲۱ نشانه‌ی شناخته‌شدۀ فریب به‌صورت مختصر معرفی شده‌اند.
• فصل سوم، چهارم، پنجم، ششم: در این چهار فصل، رایج‌ترین شکل‌های دستکاری احساسی توضیح داده شده است.
• فصل هفتم: فصل هفتم طولانی‌ترین فصل کتاب است. در این فصل به مجموعه‌ای از راهبردهای فریب نهان اشاره می‌شود. شناخت راهبردهای فریب نهان و دستکاری احساسی اهمیت قابل توجهی دارد، چون با تأمل بر آن‌ها می‌توانیم دستکاری‌های احساسی را در خود و دیگری پیدا کنیم. به‌نظرم یکی از جذاب‌ترین فصول کتاب، همین فصل است.
• فصل هشتم: فصل هشتم به روش‌های مقابله با فریب اشاره می‌کند. البته به حقوق اولیۀ انسانی شما هم می‌پردازد. پیشنهاد می‌کنم حتماً این قسمت را مطالعه کنید، چون گاهی ما از حقوق طبیعی خودمان آگاه نیستیم.
• فصل نهم: این فصل به ماهیت دستکاری احساسی و دلایل غیراخلاقی بودن آن می‌پردازد. اگر به مباحث نظری مرتبط با دستکاری احساسی علاقه‌مند هستید، این فصل فرصت خوبی برای مطالعه است.
  یکی از موضوعات قابل توجه در این کتاب، خلاصه‌ای است که در آخر هر فصل آورده شده است. انگار مطالب به شکل مختصرتری تکرار می‌شوند تا آنچه خوانده‌ایم مرور شود.

بریده‌هایی از کتاب

جملات کتاب هرکدامشان قابلیت این را دارند که بنویسمشان و بگذاریم جلوی رویمان تا هر روز چشممان به آن‌ها روشن شود. در ادامه چند جمله از کتاب را انتخاب کرده‌ام، امیدوارم برای شما هم جذاب و کنجکاوی‌برانگیز باشد.

• از ظالم مظلوم‌نما حذر کن، و بدان که عالم از مظلوم ظالم‌نما هم خالی نیست.
• احساس گناه دردناک‌ترین احساس انسانی است و شرم زجرآورترین.
• صمیمت به این معناست که می‌توانیم در رابطه همانی باشیم که هستیم و به طرف مقابل هم اجازه دهیم که چنین باشد.
• مهرورزی کار ساده‌ای نیست. هم ظرفیت می‌خواهد و هم آدابی دارد.
• وقتی فریب می‌دهی، در رابطه می‌مانی تا نوبت فریب‌خوردنت نیز فرابرسد.
• زندگی ما آدم‌ها با فریب عجین است.
• سپاسگزاری از داده‌های زندگی یک بحث است و انکار کردن درد و زجر زندگی بحثی دیگر.

جمع‌بندی

از آن‌جایی که ما میل به نزدیکی و صمیمیت با دیگران داریم، لازم است تا جایی که می‌شود نسبت به پویایی‌های رابطه‌مان آگاه شویم. یکی از موانعی که بر سرراه صمیمیت در رابطه‎مان است، فریب و دستکاری احساسی است. همۀ ما هم فریب می‌خوریم و هم فریب می‌دهیم؛ هم خودمان و هم دیگران را. البته همیشه از روی آگاهی نیست، خیلی اوقات حتی نمی‌دانیم چه اتفاقی در جریان است. هر چقدر درمورد فریب بدانیم و آگاه‌تر شویم، بیشتر می‌توانیم رابطۀ سالم‌تری را تجربه کنیم. کتاب فریب نهان، فرصت خوبی برای تأمل درمورد رابطه‌مان با خود و دیگری است.