معرفی کتاب «از تروما تا التیام»

در لحظات زندگی هر یک از ما ممکن است اتفاق تلخی رخ دهد که تحمل آن از ظرفیت روانی ما خارج است. این همان جایی است که دچار تروما یا روان زخم می‌شویم. سال‌ها بعد شاید در ظاهر به نظر رسد از آن اتفاق عبور کرده یا فراموشش کردیم؛ اما این تجربه‌ها در جایی از وجودمان پنهان می‌شوند و در سکوت رفتار، احساسات و انتخاب‌هایمان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. به همین دلیل گاهی خودمان هم نمی‌فهمیم چرا به شکل خاصی رفتار می‌کنیم؟ اما کتاب «از تروما تا التیام» به ما کمک کند تا این فرایند را درک کنیم و ریشه دردها و پریشانی‌های روان‌شناختی خود را تشخیص دهیم. به همین ترتیب در ادامه این مقاله از کلینیک آگاه به معرفی کتاب «از تروما تا التیام» می‌پردازیم.

دربارۀ کتاب «از تروما تا التیام»

کتاب «از تروما تا التیام» راهنمایی است که با نگاهی روانکاوانه و بیانی ساده به ما کمک می‌کند با مفهوم پیچیدۀ تروما آشنا شویم و تفاوت آن را با رنج‌های دیگر زندگی درک کنیم. رنج‌هایی که ریشۀ آن را می‌دانیم و پس از مدتی می‌توانیم از آن گذر کنیم در برابر تروما که رنجی گنگ و مبهم است و تا مدت‌ها به شکل غیرمستقیم ما را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
همچنین کتاب با بیانی همدلانه و توضیح ویژگی‌های تروما به ما نشان می‌دهد که تجربۀ تروما بخشی از زندگی است و ما نباید به‌خاطر تروماهایمان احساس شرم داشته باشیم؛ اما می‌توانیم آگاهانه تأثیر تروما بر زندگی‌مان را مدیریت کنیم. پس در این کتاب ما گام‌به‌گام با ابعاد مختلف تروما شامل ویژگی‌ها، علل بروز، نشانه‌ها و پیامدهای آن در زندگی آشنا می‌شویم. سپس با استفاده از تمرین‌های عملی و مثال‌های ملموس روش‌هایی برای مواجه و عبور از آن را یاد می‌گیریم.

درباره نویسنده کتاب؛ مؤسسه تجربه زندگی

این کتاب توسط مؤسسه تجربه زندگی منتشر شده است که تحت نظارت آلن دوباتن، نویسنده و فیلسوف فعالیت می‌کند. البته در کنار آلن دوباتن گروهی از درمانگران، فیلسوفان و نویسنده‌های برجسته نیز در اداره این مجموعه نقش دارند. هدف این مدرسه نزدیک‌کردن مفاهیم فلسفی و روان‌شناختی به زندگی روزمره است تا برای طیف وسیعی از مخاطبان قابل‌درک و کاربردی باشند. به همین دلیل در همین کتاب نیز با زبانی کاملاً ساده و روان مفهوم تروما را برای مخاطب توضیح می‌دهد.

کتاب «از تروما تا التیام» برای چه کسانی مناسب است؟

همان‌طور که نویسنده در بخشی از کتاب اشاره می‌کند، تعداد کمی از افراد دنیا شانس این را دارند که زندگی را بدون تجربه هیچ ترومایی پشت سر بگذارند. در واقع حتی اگر خانواده بی‌نقصی داشته باشیم و در کودکی هیچ ترومایی را تجربه نکنیم، در بزرگسالی ممکن است با یک پارتنر، همکار یا دوستی مواجه شویم که خواسته یا ناخواسته به ما آسیبی بزند. پس این کتاب می‌تواند برای همه کسانی که تجربه تروما را دارند، مفید باشد. مخصوصاً کسانی که بیشتر تحت‌تأثیر نشانه‌های تروما مثل شرم، اضطراب، خود زشت انگاری، اعتیاد و… هستند.

کتاب «از تروما تا التیام» شامل چه موضوعاتی است؟

یکی از ویژگی‌های مثبت این کتاب ساختار دقیق و منظم آن است که ذهن ما را به‌صورت گام‌به‌گام با تروما آشنا می‌کند. در ادامه با هر یک از این بخش‌ها بیشتر آشنا می‌شویم:

1. بخش اول، علل تروما: در فصل اول این کتاب نویسنده به این سؤال پاسخ می‌دهد که دقیقاً تروما چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟ سپس با مثال‌های آشنا و تصویرسازی شرایطی را که ممکن است باعث ایجاد یک تروما شوند، شرح می‌دهد. همچنین نویسنده در این بخش به این نکته اشاره می‌کند که تروماها فقط ناشی از رویدادهای بزرگ نیستند، بلکه رویدادهای کوچک و اتفاقات جزئی هم می‌توانند ویژگی‌های تروما را داشته باشند.
2. بخش دوم، نشانه‌های تروما: در ادامه این کتاب کمک می‌کند نشانه‌های وجود تروما را تشخیص دهیم. نشانه‌های رفتاری که گاهی فکر می‌کنیم عضو جدایی‌ناپذیری از ما هستند و شاید خودمان را بابتش سرزنش کنیم؛ اما این موارد نشانه‌های تجربه یک تروما هستند. نویسنده با نگاهی تحلیلی، طیف وسیعی از این نشانه‌ها را به ما معرفی می‌کند. سپس به ما کمک می‌کند تا ارتباط این نشانه‌ها را با ترومایی که تجربه کرده‌ایم، درک کنیم؛ برای مثال توضیح می‌دهد که چگونه نادیده‌گرفته‌شدن در کودکی به احساس شرم در بزرگسالی یا مشکلات دیگر منجر می‌شود.
3. بخش سوم، جانمایی تروما: در قسمت بعدی نویسنده در یک مسیر منسجم به ما یاد می‌دهد که با استفاده از تکنیک مهندسی معکوس و از طریق دنبال‌کردن نشانه‌های تروما به ریشه‌های آن برسیم. همچنین نویسنده به نقش عشق و همدلی هم در این قسمت اشاره کرده و در کنار آن روش‌هایی را که می‌توانند در یادآوری خاطرات فراموش شده مفید باشند، معرفی می‌کند.
4. بخش چهارم، پردازش تروما: در این قسمت نویسنده توضیح می‌دهد که صرفاً یادآوری یک اتفاق تلخ یا صحبت راجع به آن به بهبودی منجر نمی‌شود. در واقع علاوه بر این‌که باید خاطره آن رویداد ناگوار را به یاد بیاوریم، باید کاملاً آن را احساس کرده و در آن غوطه‌ور شویم. سپس این کتاب به ما راهکارهای روشنی هم پیشنهاد می‌کند تا بتوانیم تروماها را پردازش کرده و از آن‌ها عبور کنیم. همچنین در این بخش کتاب به این سؤال مهم پاسخ می‌دهد که آیا می‌توانیم افرادی مثل پدر یا مادرمان که در بعضی تروماهای ما نقش داشتند را ببخشیم؟
5. بخش آخر، نتیجه‌گیری: درنهایت نویسنده به این موضوع اشاره می‌کند که گرچه عبور کامل از تروما سخت یا حتی غیرممکن است؛ اما با تلاش باید نشانه‌های آن را مدیریت کرد تا زندگی و روابط بهتری داشته باشیم. همچنین برای اینکه این مسیر را بهتر طی کنیم مواردی که باید از آن‌ها اجتناب کنیم و مواردی که باید از آن‌ها کمک بگیریم را معرفی می‌کند.

چرا باید این کتاب را بخوانیم؟

در کتاب از تروما تا التیام نکات برجسته‌ای دیده می‌شود که باعث شده ارزش خواندن را داشته باشد. برای مثال:

• این کتاب بیان همدلانه‌ای دارد و تجربه تروما را بخشی از تجربه انسان بودن می‌داند تا با این کار احساس شرم مخاطب را کاهش دهد. همچنین برخی ویژگی‌های رفتاری که به‌عنوان نشانۀ ضعف یا اخلاق بد می‌شناسیم، در این کتاب به‌عنوان نشانه‌های تروما معرفی می‌شوند که باید آن‌ها را مدیریت کنیم.
• در این کتاب خبری از تئوری‌های پیچیدۀ روان‌شناسی نیست و همه چیز کاملاً به زبان ساده و قابل‌درک توضیح داده شده است. همچنین با استفاده از مثال‌هایی که برای همه آشنا است تصویری روشن به ما ارائه می‌کند.
• این کتاب پر از تمرین‌های عملی است که به یادآوری و پردازش تروما کمک می‌کند، انجام این تمرین‌ها می‌تواند نقش قابل‌توجهی در بهبودی علائم داشته باشد.
• با خواندن این کتاب بهتر می‌توانیم ارتباط بین خاطرات گذشته و مشکلات فعلی‌مان را درک کنیم. همچنین می‌توانیم اطرافیانمان را در موقعیت‌هایی که شاید عجیب رفتار می‌کنند، درک کنیم تا روابط بهتری داشته باشیم.

البته به این نکته توجه کنید که مطالعۀ این کتاب و حتی تمرین‌های داخل آن هرچند به کاهش علائم روان‌شناختی کمک می‌کند؛ اما جایگزین روان‌درمانی نیست. اگر علائم جدی‌تری را تجربه می‌کنید یا احساس می‌کنید به کمک بیشتری نیاز دارید، بهتر است از یک متخصص روان‌شناسی کمک بگیرید. همچنین می‌توانید از روان‌شناسان کلینیک روان پویشی آگاه کمک بگیرید و جلسات روان‌درمانی‌تان را به‌صورت حضوری یا آنلاین شروع کنید.

نقد کتاب «از تروما تا التیام»

کتاب «از تروما تا التیام» در بخش‌هایی بیش از حد مفهوم تروما و مسیر بهبود آن را ساده جلوه می‌دهد. حتی گاهی مرز میان توصیه‌های عمومی خودیاری و مباحث علمی روان‌شناسی از بین می‌رود. در واقع توضیحات کتاب، هرچند قابل‌فهم و دلنشین‌اند، اما همیشه برای مخاطبانی با تجربه‌های پیچیده یا شدید کافی نیست و ممکن است نیازمند راهنمایی تخصصی بیشتری باشند.
این نکته درباره برخی تمرین‌های کتاب نیز دیده می‌شود؛ انجام تمرین‌هایی مثل آزمون تداعی کلمات یا تحلیل رؤیا شاید برای برخی افراد سخت باشد و حتی ممکن است مقاومت ذهن را افزایش دهد. در واقع به نظر می‌رسد نویسنده به نقش روان‌درمانی تخصصی توجه کافی نکرده است. بااین‌حال، این کتاب به‌عنوان نقطه شروع بهبودی و تغییر همچنان ارزشمند است.

تکه‌هایی از کتاب

در ادامه تکه‌هایی کوتاه از این کتاب را مرور می‌کنیم:

• تروما رنجی است که ما را به چرخه‌ای تکراری از عذاب خاموش یا مرموز گرفتار می‌کند که زمان آن را التیام نمی‌دهد. این یکی از بی‌رحمانه‌ترین انواع آسیب است.
• درد ما خود را به‌مثابه پاسخی منصفانه به شرایط واقعی جهان یا به شکل ناتوانی اجتناب‌ناپذیر و تغییرناپذیری می‌نماید که حق نداریم از آن شکایت کنیم یا سعی کنیم از طریق تحلیل یا تفکر به آن غلبه کنیم.
• بلوغ عبارت است از شناخت چیستی و چرایی آنچه ما را به لحاظ احساسی تحریک می‌کند و عزم کنارزدن واکنش‌های اولیه برای کاوش و درک صبورانه گذشته.
• نشانه‌ها ردپاهای زخمی هستند که درگذشته بر اثر حادثه یا الگویی آسیب‌زا ایجاد شده و بامطالعه ویژگی‌های آن‌ها، می‌توان شکل آن حادثه یا الگو را حدس زد.
• اثرات موجی تروما پیچیده و بسیار گسترده‌اند، اما وقتی یاد بگیریم آن‌ها را تشخیص دهیم، مدام در آشفتگی‌های اینجا و اکنون، دردهای ریشه‌ای‌مان را باز می‌یابیم.
• بهبودی از تروما به این بستگی دارد که یاد بگیریم آنچه را متعلق به گذشته است، از آنچه در زمان حال فعال است، جدا کنیم.

کلام آخر

کتاب «از تروما تا التیام» سفری عمیق به درون زخم‌هایی است که شاید سال‌هاست با خود حمل می‌کنیم؛ زخم‌هایی که در رفتارها، روابط و حتی انتخاب‌های روزمره‌مان ریشه دوانده‌اند، بی‌آنکه همیشه متوجهشان باشیم. این کتاب با زبانی ساده و روایتی انسانی کمک می‌کند بفهمیم تروما تجربه‌ای است که می‌تواند شکل زندگی ما را تغییر دهد و به همین دلیل، فهمیدن و روبه‌روشدن با آن می‌تواند آغاز زندگی بهتری باشد.