نکروفیلیا چیست؟

نکروفیلیا، یکی از نادرترین و در عین حال بحث‌ برانگیزترین موضوعاتی است که همیشه کنجکاوی عمومی را برانگیخته است. شاید در نگاه اول این پدیده فقط در فیلم‌های ترسناک یا سریال‌های جنایی دیده شود، اما واقعیت این است که در طول تاریخ موارد واقعی آن نیز گزارش شده‌اند. این اختلال پدیده‌ای پیچیده با ریشه‌های روان‌شناختی، اجتماعی و حتی زیستی است که شناخت آن می‌تواند به درک بهتر رفتارهای انسانی کمک کند.

در این نوشته از بلاگ کلینیک روان‌پویشی آگاه، تلاش خواهم کرد شما را بیشتر با این اختلال آشنا کنم.

نکروفیلیا چیست؟

اصطلاح «نکروفیلیا» از دو واژه یونانی «nekros» به معنی «جسد یا مرده» و «philia»، به معنی «علاقه یا کشش» گرفته شده است. نکروفیلیا (Necrophilia) یا مرده‌خواهی، انحرافی نادر است که در آن فرد به اجساد مرده میل جنسی پیدا می‌کند. این میل می‌تواند شامل تخیلات جنسی، تمایل به لمس یا داشتن رابطۀ جنسی با جسد باشد. در دسته‌بندی اختلالات روان‌پزشکی، نکروفیلیا معمولاً تحت عنوان پارافیلیا؛ یعنی انحراف جنسی، در نظر گرفته می‌شود.

نکروفیلیا را می‌توان اصطلاحی مستقل دانست؛ اصطلاحی که تنها به تمایل جنسی به اجساد مرده مربوط می‌شود. اما صاحب‌نظران گاهی این اصطلاح را در ارتباط با تعدادی از انحرافات جنسی دیگر نیز در نظر می‌گیرند؛ مانند سادیسم، آدم‌خواری، خون‌آشام‌گرایی (عمل نوشیدن خون از فرد یا حیوان)، نکروفاژی (خوردن گوشت مردگان)، نکروپدوفیلیا (جذب جنسی به اجساد کودکان) و نکروزوفیلیا (جذب جنسی به اجساد یا کشتن حیوانات که به عنوان نکروبستیالیتی نیز شناخته می‌شود).

این پدیده گرچه نادر است، در طول تاریخ در برخی افراد دیده شده و حتی در پرونده‌های جنایی و فرهنگی بررسی شده است. این رفتار هم از منظر اخلاقی و هم قانونی در بیشتر فرهنگ‌ها و کشورها به‌شدت نکوهش شده و ممنوع دانسته می‌شود. روان‌پزشکان و محققان دلایل مختلفی برای بروز نکروفیلیا پیشنهاد داده‌اند؛ از جمله میل به تسلط مطلق، ناتوانی در برقراری روابط با انسان‌های زنده یا پیوند دادن مرگ و جنسیت در ناخودآگاه فرد. جلوتر با تمام این موارد آشنا خواهیم شد.

تاریخچۀ نکروفیلیا

با اینکه نکروفیلیا امروزه به‌عنوان اختلالی نادر شناخته می‌شود، رد پای آن را می‌توان در اسطوره‌ها، متون تاریخی و حتی آیین‌های باستانی یافت. به‌گفتۀ پژوهشگران، نکروفیلیا مسئله‌ای تازه نیست؛ از دوران باستان به‌عنوان ممنوعیتی اجتماعی و قوی وجود داشته است. برای مثال، در مصر باستان تدابیر خاصی برای جلوگیری از تجاوز به اجساد اتخاذ می‌شد. گفته شده است که اجساد زنان طبقۀ اشراف، بلافاصله به دست مومیایی‌کنندگان سپرده نمی‌شدند؛ تا مبادا مورد سوءاستفادۀ جنسی قرار گیرند.

در اسطوره‌ها نیز شواهدی از نکروفیلیا دیده می‌شود. از جمله در افسانه‌ای مربوط به شاه «هیرود» (King Herod)، ادعا شده که او پس از کشتن همسرش «ماریانه»، تا هفت سال با جسد او رابطه داشته است. این افسانه‌ها نشان می‌دهند که مرده‌خواهی، اگرچه نادر، اما واقعی بوده؛ هرچند همیشه در مرز تاریک روان انسان جای داشته است.

یکی از شناخته‌شده‌ترین موارد واقعی نکروفیلیا مربوط به «فرانسوا برتراند» (Francois Bertrand)، گروهبان ارتش فرانسه است. او بین سال‌های ۱۸۴۷ تا ۱۸۴۹ میلادی اقدام به نبش قبر اجساد زنانه می‌کرد تا با آن‌ها رابطۀ جنسی برقرار کند. پرونده‌اش چنان تأثیرگذار بود که «ژوزف گیسلن» (Joseph Guislain)، روان‌پزشک بلژیکی، واژۀ نکروفیلیا را برای توصیف این پدیده ابداع کرد.

با سایر اختلالات دیگر آشنا شوید:

اضطراب فراگیر (GAD) 

استرس پس از سانحه (PTSD) 

وسواس فکری-عملی (OCD)

یا اختلال پانیک (حملات هراس)

نکروفیلیا در تاریخ معاصر و فرهنگ عامه

نکروفیلیا در تاریخ معاصر نیز از طریق رسانه‌ها در فرهنگ عامه بازنمایی شده است؛ از شخصیت‌های شناخته‌شده‌ای مانند «دراکولا» و «هانیبال لکتر» گرفته تا نمونه‌های کم‌تر آشکاری مثل «سفیدبرفی» و «زیبای خفته». در سال‌های اخیر، پلتفرم‌هایی مانند «نتفلیکس»، به موضوعات مرتبط با نکروفیلیا در قالب مستندها و سریال‌های جنایی پرداخته‌اند. این آثار معمولاً در چارچوب ژانر «جنایت واقعی» تولید می‌شوند؛ با هدف بررسی پرونده‌های واقعی، نشان‌دادن جنبه‌های تاریک روان انسان و آگاهی‌بخشی نسبت به خشونت‌های پنهان. نمونه‌هایی از این بازنمایی‌ها را می‌توان در مستندها یا سریال‌هایی درباره قاتلان زنجیره‌ای؛ از جمله «اد گین»، «اد کمپر»، «جفری دامر» و «گری ریجوی» مشاهده کرد.

غیر از این، مواردی وجود داشته که توجه عموم را در سطح جهانی به خود جلب کرده است؛ مثل پرونده «کارن گرینلی». او کارآموز مومیایی‌کننده‌ای آمریکایی بود که در سال ۱۹۷۹ به‌خاطر دزدیدن خودروی حمل جنازه محکوم شد. او با جسد مرد ۳۳ ساله‌ای که در آن خودرو بود رابطۀ جنسی برقرار کرده بود. در آن زمان نکروفیلیا در ایالت کالیفرنیا جرم محسوب نمی‌شد؛ بنابراین او فقط به‌دلیل سرقت و ایجاد مزاحمت در مراسم تدفین، به پرداخت جریمه و ۱۱ روز زندان محکوم شد.

گرینلی آشکارا نکروفیلیا خود را «اعتیاد» توصیف می‌کرد و خودش را «موش سردخانه» می‌نامید. او در مصاحبه با «جیم مورتون» در کتاب «فرهنگ آخرالزمان»، در سال ۱۹۸۷، به روابط عاشقانه با بین ۲۰ تا ۴۰ مرد مرده اعتراف کرد. با این حال، باید توجه داشت که نکروفیل‌های زن، در مقایسه با همتایان مرد خود (حداقل بر اساس تحقیقات بسیار محدودی که وجود دارد)، به‌مراتب کم‌تر هستند.

علائم و انواع نکروفیلیا

نکروفیلیا به‌طور کلی به ‌عنوان «تمایل یا رفتار جنسی با اجساد» تعریف شده است؛ ولی یافته‌های پژوهشی اخیر نشان می‌دهند که این اختلال طیف وسیعی از تخیلات و رفتارها را در بر می‌‌گیرد. براساس طبقه‌بندی مشهور «آگراوال»، نکروفیلیا در قالب یک نظام 10‌مرحله‌ای توصیف شده است. این طیف از شکل ‌های خفیف؛ یعنی برانگیختگی صرفاً بخاطر خیال‌پردازی درباره مرگ و اجساد (مرحله اول) آغاز می‌شود و به شدیدترین حالت آن می‌رسد؛ حالتی که فرد برای دسترسی بهتر به جسد و برقراری رابطۀ جنسی (مرحله دهم) دست به قتل عمد می‌زند. این تنوع نشان می‌دهد که همۀ موارد نکروفیلیا از نظر شدت، پیامدهای قانونی یا مفهوم اخلاقی در یک سطح قرار ندارند.

نمونه‌هایی هم گزارش شده است که انگیزۀ جنسی در آن‌ها وجود نداشته؛ مثل زنی که برای مدت طولانی کنار جسد همسرش خوابید. این موارد بیشتر در دستۀ اختلالات دلبستگی یا روان‌پریشی قرار می‌گیرند تا انحراف جنسی.

علائم بالینی نکروفیلیا با ویژگی‌هایی مثل خیال‌‌پردازی‌های مکرر و برانگیختگی جنسی نسبت به اجساد یا مرگ مشخص می‌‌شود. بعضی افراد به ‌دنبال فرصت برای تماس با اجساد هستند و ممکن است برای تحقق این تمایل در مشاغلی فعالیت کنند که دسترسی به اجساد را آسان می‌کند.

در موارد شدید، می‌بینیم که فرد در برقراری رابطۀ سالم با کسی زنده ناتوان می‌شود یا حتی از روابط جنسی متعارف اجتناب می‌کند. در برخی افراد این اختلال به حدی پیشرفت می‌کند که حضور در قبرستان یا مراسم تدفین نیز موجب برانگیختگی جنسی می‌شود. به‌طور کلی این اختلال ممکن است همراه با تمایلات سادیستی یا سایر انحرافات جنسی دیده شود. این علائم اغلب با نیاز به کنترل کامل بر «شریک جنسی» همراه هستند.

پژوهش‌های تجربی در دهه‌های اخیر الگوهای رفتاری نکروفیلیا را نیز بررسی کرده‌اند. در مطالعه‌ای که «چوپن» و «بوریگارد» بر روی ۱۰۹ پرونده قتل جنسی انجام دادند، چهار الگوی متمایز شناسایی شد:

1. الگوی فرصت ‌طلبانه؛ زمانی که فرد بدون برنامه قبلی و بر اساس شرایط به جسد دسترسی پیدا می‌ کند.
2. الگوی آزمایشی؛ ناشی از کنجکاوی یا تمایل به تجربۀ جدید.
3. الگوی ترجیحی؛ زمانی که تمایل به اجساد بر شرکای زنده برتری دارد.
4. الگوی سادیستی؛ همراه با لذت‌بردن از آزار و شکنجه پیش یا پس از مرگ قربانی.

یافته‌های «اشتاین» و همکاران، طی بررسی ۲۱۱ مورد پرونده قتل جنسی، نشان داد که تصور رایج درباره تمایل افراد نکروفیل به شریک بدون مقاومت همیشه درست نیست؛ حدود نیمی از قربانی‌ها پیش از مرگ نیز مورد تجاوز قرار گرفته بودند.

علل بروز نکروفیلیا

در پدیدۀ نکروفیلیا هیچ دلیل واحدی که به‌تنهایی آن را توضیح دهد، وجود ندارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند این اختلال تحت تأثیر تعامل پیچیده‌ای از عوامل زیستی، روان‌شناختی و اجتماعی شکل می‌گیرد.

از نظر زیستی، برخی شواهد به نقش آسیب‌های مغزی، صرع لوب تمپورال، تومورهای مغزی و اختلالات نوروشیمیایی اشاره دارند؛ که می‌توانند در تنظیم میل جنسی و کنترل تکانه دخالت داشته باشند. این اختلالات ممکن است مدارهای لیمبیک و هسته‌های هیپوتالاموس را تحت تأثیر قرار دهند که در برانگیختگی جنسی نقش کلیدی دارند.

از منظر روان‌شناختی، در برخی دیدگاه‌های روان‌کاوی (مانند نظریات فروید)، نکروفیلیا به تجربه‌های سخت و ترسناک گذشته مرتبط است؛ مثل روبه‌رو شدن با مرگ، از دست دادن عزیزان یا ترس از جداشدن. در این نگاه، تمایل به «کنترل کامل بر بدن بی‌حرکت» می‌تواند راهی برای کاهش احساس ناتوانی یا ترس از طرد شدن باشد.

برخی روان‌شناسان نیز می‌گویند در برخی موارد، نکروفیلیا می‌تواند به میل به سلطه مطلق بر رابطه مربوط باشد. مثلاً فردی که بارها در روابطش شکست خورده یا تحقیر شده، ممکن است در ناخودآگاه خود تصور کند که با شریک «کاملاً بی‌حرکت و بی‌واکنش» هیچ خطری احساسات او را تهدید نخواهد کرد. چنین تصوری می‌تواند برای کسانی که اضطراب جدایی بالایی دارند یا در کنترل احساسات مشکل دارند، جذاب‌تر باشد.

پژوهش‌ها همچنین به عوامل دیگری اشاره می‌کنند، از جمله:

• شرطی‌سازی: گره‌خوردن ناخواسته برانگیختگی با صحنه‌ها یا نشانه‌های مرتبط با مرگ در گذشته
• الگوهای غیرمعمول برانگیختگی جنسی
• نگاه ابزاری به انسان و کاهش همدلی
• برخی ویژگی‌های شخصیتی یا شرایط مغزی خاص

بیشتر روان‌شناسان معتقدند نکروفیلیا نتیجه ترکیب چند عامل است: تجربه‌های رشد، ویژگی‌های فردی و شرایط اجتماعی. در بعضی موارد، تجربه‌های اولیه مثل دیدن جسد در مراسم تدفین همراه با تحریک جنسی، می‌تواند این دو را در ذهن فرد به هم پیوند دهد و بعدها به شکل تمایل پایدار بروز کند.

مدل‌های شناختی–رفتاری نیز می‌گویند این اختلال در برخی افراد به دلیل باورهای نادرست درباره صمیمیت و کنترل پایدار می‌شود. برای این افراد، رابطه با انسان زنده پر از خطر و اضطراب تصور می‌شود، در حالی که جسد در ذهن‌شان «کاملاً امن و قابل پیش‌بینی» است. این موضوع اغلب با خیال‌پردازی‌های مربوط به قدرت همراه است.

عوامل فرهنگی، اجتماعی و محیطی هم می‌توانند در شکل‌گیری یا شدت نکروفیلیا تأثیر داشته باشند. برای مثال، افرادی که تجربه طرد اجتماعی، نداشتن روابط عاطفی سالم یا سرزنش شدید بابت تمایلات جنسی داشته‌اند، ممکن است برای جبران این کمبودها یا کاهش اضطراب ناشی از شکست‌های عاطفی، به سمت این نوع فانتزی‌ها کشیده شوند. در جوامعی که بیان نیازهای جنسی به‌شدت سرکوب می‌شود یا برچسب‌گذاری سنگین اجتماعی وجود دارد، احتمال شکل‌گیری انحراف جنسی بیشتر است.

برخی مشاغل مثل پزشکی قانونی، کار در سردخانه یا کفن‌ودفن، به دلیل دسترسی آسان به اجساد، می‌توانند نقش تسهیل‌کننده داشته باشند؛ البته این به‌تنهایی دلیل ایجاد نکروفیلیا نیست. تحقیقات نشان داده‌اند که مواجهه مداوم با مرگ و اجساد در محیط کار، ممکن است باعث بی‌حسی نسبت به مرگ شود و در برخی موارد زمینه کنجکاوی‌های جنسی ناسالم را فراهم کند. همچنین، رسانه‌ها و بازنمایی مرگ در آثار هنری یا محتوای اینترنتی افراطی می‌توانند این فانتزی‌ها را تقویت کنند؛ به‌ویژه در افرادی که پیش‌تر مشکلات روانی یا تجربه‌های آسیب‌زا داشته‌اند.

به‌طور کلی، نکروفیلیا ترکیب پیچیده‌ای از عوامل نوروبیولوژیک، اختلالات شخصیت، تجربیات آسیب‌زای کودکی و فشارهای اجتماعی است. این تنوع در علل اختلال، نشان‌دهنده لزوم رویکرد چندبعدی برای فهم و درمان آن است.

 اختلالات همبود با نکروفیلیا

نکروفیلیا به‌ندرت به شکل اختلالی مجزا رخ می‌دهد و اغلب با سایر اختلالات روانی یا انحرافات جنسی همراه است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند این اختلال در برخی افراد با اختلالات روان‌پریشی مثل اسکیزوفرنی همبودی دارد؛ به‌ویژه وقتی بیمار دچار هذیان یا توهم مرتبط با مرگ یا ارتباط روحانی با اجساد باشد. با این حال، حتی در نبود نشانه‌های بارز، شدت رفتار گاهی تشخیص روان‌پریشی را مطرح می‌کند؛ اما لزوماً تمام نکروفیلیک‌ها روان‌پریش نیستند.

بسیاری از افراد نکروفیلیا دارای اختلالات شخصیت، به‌ویژه اختلال شخصیت ضد اجتماعی و مرزی هستند. ویژگی‌های این اختلالات شامل کمبود همدلی، بی‌تفاوتی نسبت به هنجارهای اجتماعی و رفتارهای پرخطر است.

از منظر جنسی، نکروفیلیا اغلب همراه با سایر پارافیلیاها دیده می‌شود؛ مانند سادیسم جنسی (لذت از آزار دیگران)، فتیشیسم (میل جنسی به اشیاء یا بخش‌هایی از بدن) و فروتوریسم (لذت جنسی از تماس با دیگران بدون رضایت). این همبودی نشان می‌دهد که تمایلات نکروفیلیک معمولاً بخشی از الگوی گسترده‌تری از انحرافات جنسی است. مشکلات کنترل تکانه و مصرف مواد نیز می‌توانند زمینه ارتکاب این رفتار را تسهیل کنند؛ زیرا الکل و مواد بازداری‌های رفتاری را کاهش می‌دهند.

برخی مطالعات ارتباط نکروفیلیا با اختلالات خلقی، مانند افسردگی شدید، احساس پوچی و تنهایی عمیق را نشان داده‌اند. در چنین مواردی، رفتار نکروفیلیک ممکن است راهی برای مقابله با اضطراب جدایی یا فقدان باشد.

طبق بررسی‌های اخیر، نکروفیلیا در برخی موارد می‌تواند با پدوفیلیا همبودی داشته باشد؛ اما این به معنای رابطه علی بین این دو اختلال نیست. گزارش‌های موردی نادر نشان داده‌اند برخی افراد همزمان تمایلات نکروفیلیک، سادیستیک و پدوفیلیک داشته‌اند؛ اما شواهدی که نشان دهد یکی باعث دیگری می‌شود، وجود ندارد. از نظر بالینی، هر دو اختلال ویژگی‌های کنترلگری دارند؛ با این تفاوت که در نکروفیلیا کنترلگری از طریق بی‌جان بودن بدن و در پدوفیلیا از طریق انتخاب شریک آسیب‌پذیر نشان داده می‌شود.

درمان نکروفیلیا

درمان اختلال نکروفیلیا به دلیل نادر بودن و انگ اجتماعی بالای آن، با چالش‌های متعددی همراه است. هیچ پروتکل استاندارد واحدی وجود ندارد؛ اما مطالعات نشان می‌دهند رویکردی چندوجهی که ترکیبی از درمان دارویی و روان‌درمانی باشد، بیشترین اثربخشی را دارد.

۱. درمان دارویی

داروهای ضد آندروژن و مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRIs) در کاهش مشکلات فرد مؤثر هستند. داروهای ضد آندروژن با کاهش سطح تستوسترون، میل جنسی را مهار می‌کنند و در بیماران با رفتارهای شدید و خطرناک مؤثرتر گزارش شده‌اند. SSRIs نیز با مهار تکانه‌های جنسی و کاهش رفتارهای وسواسی توصیه می‌شوند.

۲. روان‌درمانی

روان‌درمانی بخش مهم درمان است. درمان شناختی–رفتاری (CBT) با اصلاح افکار ناکارآمد و بازسازی الگوهای فانتزی نکروفیلیا به کاهش رفتارها کمک می‌کند و تکنیک‌های مدیریت تکانه برای جلوگیری از عود آموزش داده می‌شوند. درمان روان‌پویشی نیز برای کشف تعارضات ناخودآگاه، احساس فقدان و نیاز به کنترل که ریشه در تجارب اولیه دارد، مفید است.

۳. مداخلات کمکی

مداخلات کمکی به فرد کمک می‌کنند بهتر با شرایط موجود کنار بیاید. کنترل محیطی شامل محدودیت دسترسی در مشاغلی است که امکان تماس با اجساد وجود دارد. گروه‌درمانی نیز می‌تواند با کاهش انزوا و تقویت مهارت‌های اجتماعی مؤثر باشد؛ با این حال، به دلیل حساسیت اختلال، این نوع گروه‌درمانی باید با احتیاط انجام شود.

درمان نکروفیلیا بیشتر بر مدیریت رفتار، کاهش خطر تکرار جرم و جایگزینی رفتارهای سالم تأکید دارد و به ندرت بر حذف کامل تمایلات تمرکز می‌کند. به دلیل ارتباط این اختلال با سایر مشکلات روان‌پزشکی و خطر خشونت، نظارت مستمر و همکاری میان روان‌پزشک، روان‌شناس و سیستم قضایی ضروری است.

نتیجه‌گیری

نکروفیلیا یکی از نادرترین انحرافات جنسی است. با اینکه در رسانه‌ها و فیلم‌ها جنجالی می‌شود، اطلاعات علمی دقیق و پژوهش‌های گسترده درباره آن محدود است. این اختلال معمولاً ترکیبی از عوامل زیستی، روانی و اجتماعی دارد و داشتن تمایلات نکروفیلیایی به‌تنهایی به معنی انجام رفتار غیرقانونی نیست؛ اغلب این تمایلات در حد خیال‌پردازی باقی می‌مانند. به دلیل نادر بودن اختلال، تشخیص و درمان آن نیازمند بررسی تخصصی و طراحی مداخلات متناسب با شرایط هر فرد است تا از رفتارهای خطرناک و مجرمانه پیشگیری شود.